Әлемдегі геосаяси және экономикалық өзгерістер жағдайында Қазақстан халықаралық серіктестікті нығайтып, инвестициялық және технологиялық ынтымақтастықты кеңейтуге басымдық беріп отыр. Әсіресе инвестиция, аса маңызды минералдар, көлік-логистика, цифрландыру және жасанды интеллект салаларындағы әріптестікті тереңдету мәселесі екі елдің күн тәртібіндегі негізгі бағыттардың біріне айналды, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен АҚШ Халықаралық даму қаржы корпорациясының (DFC) атқарушы директоры Бен Блэктің кездесуі осы үдерістің нақты көрінісі болды. Аталған жүздесудің маңызы, Қазақстанға инвестиция тарту мүмкіндіктері және екі ел арасындағы стратегиялық серіктестіктің болашағы туралы экономист Динара Мамырбекова пікір білдірді.
– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен АҚШ Халықаралық даму қаржы корпорациясының атқарушы директоры Бен Блэк арасындағы кездесу Қазақстан–АҚШ стратегиялық серіктестігін жаңа деңгейге көтерді деуге бола ма? Оның нақты көрінісі қандай?
– Бұл кездесуді Қазақстан–АҚШ стратегиялық серіктестігінің экономикалық бағытын нығайтатын маңызды қадам ретінде бағалауға болады. Әсіресе, АҚШ Халықаралық даму қаржы корпорациясының (DFC) атқарушы директоры Бен Блэкпен болған кездесу екі ел арасындағы инвестициялық ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктерін ашуға бағытталғанын көрсетті.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның өңірдегі сенімді серіктес әрі инвестиция үшін тартымды мемлекет екенін атап өтті. Өз кезегінде Бен Блэк Қазақстанның экономикалық әлеуетіне жоғары баға беріп, инфрақұрылым, энергетика, көлік-логистика, цифрлық технологиялар және стратегиялық минералдар салаларындағы бірлескен жобаларға қызығушылық танытты.
Кездесудің нақты нәтижесі ретінде АҚШ қаржы институттарының Қазақстан экономикасына инвестиция салуға деген қызығушылығының артуын және ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландыру мүмкіндіктерінің кеңеюін атауға болады. Бұл өз кезегінде ел экономикасын әртараптандыруға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және озық технологияларды тартуға ықпал етеді.
Сондықтан бұл кездесуді саяси диалогтың ғана емес, нақты экономикалық серіктестіктің жаңа кезеңіне бастайтын маңызды оқиға деп бағалауға толық негіз бар. Қазақстан мен АҚШ арасындағы стратегиялық әріптестік ендігі жерде инвестиция, инновация және тұрақты даму бағыттарында одан әрі тереңдей түседі.
– Кездесу барысында талқыланған аса маңызды минералдар, көлік байланысы, агроөнеркәсіп, цифрландыру және жасанды интеллект салаларында қандай бірлескен жобалар жүзеге асуы мүмкін?
– Бұл бағыттардың барлығы қазіргі әлемдік экономикадағы стратегиялық маңызы жоғары салалар болып саналады. Сондықтан Қазақстан мен АҚШ арасындағы ынтымақтастық нақты инвестициялық жобалар арқылы дамуы әбден мүмкін.
Ең алдымен, аса маңызды минералдар саласында литий, сирек жер металдары, бериллий, тантал және басқа да стратегиялық шикізаттарды барлау, өндіру және терең өңдеу бойынша бірлескен кәсіпорындар құруға мүмкіндік бар. Бұл Қазақстанның шикізаттық әлеуетін тиімді пайдалануға және жоғары қосылған құны бар өнім шығаруға жол ашады.
Көлік және логистика саласында Транскаспий халықаралық көлік бағытын (Орта дәлізді) дамыту, порттық инфрақұрылымды жаңғырту, жүк тасымалын цифрландыру және логистикалық хабтар құру бағытындағы жобалар жүзеге асуы ықтимал. Бұл Қазақстанның Еуропа мен Азияны байланыстыратын маңызды транзиттік орталық ретіндегі рөлін күшейтеді.
Агроөнеркәсіп кешенінде заманауи агротехнологияларды енгізу, су үнемдеу технологияларын пайдалану, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу және экспорттық әлеуетті арттыруға бағытталған инвестициялық жобалар қолға алынуы мүмкін. Цифрландыру саласында деректер орталықтарын дамыту, мемлекеттік қызметтерді цифрлық форматқа көшіру, киберқауіпсіздікті күшейту және цифрлық инфрақұрылымды жетілдіру бағытында тәжірибе алмасу мен инвестициялар тарту маңызды орын алады.
Ал жасанды интеллект саласында ғылыми-зерттеу орталықтарын құру, стартаптарды қолдау, AI технологияларын білім беру, денсаулық сақтау, мемлекеттік басқару және өнеркәсіп салаларына енгізу бойынша бірлескен бастамалар жүзеге асырылуы мүмкін.
Жалпы алғанда, бұл бағыттардағы ынтымақтастық Қазақстан экономикасының технологиялық жаңғыруына, инвестициялық тартымдылығының артуына және елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге ықпал етеді.
– Қазақстанда АҚШ Халықаралық даму қаржы корпорациясының тұрақты өкілдігін ашу туралы бастама елге инвестиция тарту мен халықаралық қаржы институттарымен жұмысты күшейтуге қалай әсер етеді?
– Бұл бастама Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын арттыруға ықпал ететін маңызды қадам болмақ. DFC-нің тұрақты өкілдігінің ашылуы америкалық және халықаралық инвесторларға Қазақстан нарығы туралы жедел ақпарат алуға, жобаларды бағалау мен қаржыландыру рәсімдерін жеңілдетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл қадам Қазақстанның халықаралық қаржы институттарымен байланысын нығайтып, ірі инфрақұрылымдық, энергетикалық және технологиялық жобаларға ұзақ мерзімді капитал тартуға жол ашады. Өкілдік жергілікті мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастық арасында тиімді диалог орнатуға да ықпал етеді.
Ең бастысы, мұндай шешім халықаралық инвесторларға Қазақстанның инвестициялық климатын жақсартуға және шетелдік капиталды қорғауға бағытталған саясатына деген сенімді күшейтеді.
– Президент атап өткен экономиканы ресурстық модельден білімге негізделген әртараптандырылған модельге көшіру реформалары америкалық инвесторлар үшін қаншалықты тартымды орта қалыптастырып отыр?
– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған реформалардың негізгі мақсаты – экономиканың шикізатқа тәуелділігін азайтып, инновацияға, технологияға және адами капиталға негізделген жаңа даму моделін қалыптастыру. Бұл бағыт америкалық инвесторлардың қазіргі басымдықтарымен толық сәйкес келеді. Бүгінде АҚШ компаниялары тек табиғи ресурстарға ғана емес, жоғары технологиялар, цифрлық экономика, жасанды интеллект, жаңартылатын энергия көздері, логистика және өңдеуші өнеркәсіп салаларына инвестиция салуға мүдделі. Қазақстанда осы бағыттар бойынша жүргізіліп жатқан реформалар жаңа мүмкіндіктер қалыптастыруда.
Сонымен қатар, заң үстемдігін нығайту, мемлекеттік қызметтерді цифрландыру, инвестициялық преференциялар беру және кәсіпкерлік ортаны жақсарту шаралары шетелдік капитал үшін қолайлы жағдай жасайды. Білім мен инновацияға негізделген экономика инвесторларға ұзақ мерзімді тұрақтылық пен жоғары тиімділік ұсынады.
Сондықтан да Қазақстанның экономикалық трансформациясы америкалық инвесторлар үшін жаңа нарықтарға шығу мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар Орталық Азиядағы перспективалы әрі сенімді серіктеспен жұмыс істеудің тиімді алаңы ретінде бағаланады деп ойлаймын.
– Вашингтонда қол жеткізілген уағдаластықтардың жалғасы ретінде өткен бұл кездесу екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың нақты нәтижелерге бағытталғанын көрсетті ме?
– Әрине, бұл кездесу Қазақстан мен АҚШ арасындағы экономикалық диалогтың декларативті деңгейден нақты жобаларды іске асыру кезеңіне өткенін көрсетті. Егер Вашингтондағы келіссөздер стратегиялық бағыттарды айқындаса, Астанадағы кездесу сол уағдаластықтарды практикалық тұрғыда жүзеге асыру мәселелеріне арналды. Кездесу барысында инвестициялар тарту, аса маңызды минералдарды игеру, көлік дәліздерін дамыту, цифрландыру және жасанды интеллект секілді нақты салалардың талқылануы тараптардың ұзақмерзімді серіктестікке мүдделі екенін аңғартады. Бұл өз кезегінде екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың нақты нәтижелерге және өзара тиімді жобаларға бағытталғанын көрсетеді.
– Қазақстанның Ибраһим келісімдері, TRIPP бастамасы және басқа да халықаралық жобаларға белсенді қатысуы еліміздің жаһандық және өңірлік ықпалын күшейтеді деп айтуға бола ма?
– Иә, мұндай бастамаларға қатысу Қазақстанның халықаралық аренадағы беделі мен ықпалын күшейтеді деп толық айтуға болады. Қазақстан соңғы жылдары Шығыс пен Батыс арасындағы сенімді серіктес әрі диалог алаңы ретінде танылып келеді.
Ибраһим келісімдері, TRIPP сияқты халықаралық бастамаларға қатысу еліміздің инвестициялық, технологиялық және сауда байланыстарын кеңейтуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл Қазақстанның өңірлік тұрақтылықты қолдайтын, жаһандық экономикалық үдерістерге белсенді араласатын мемлекет ретіндегі рөлін нығайтады.
Мұндай жобалар Қазақстанның Орталық Азиядағы көшбасшылық позициясын күшейтіп қана қоймай, елді халықаралық көлік, инвестиция және технологиялық ынтымақтастықтың маңызды торабына айналдыруға ықпал етеді.
– Президент Тоқаевтың америкалық инвесторларға «Қазақстан нақты әрі өзара тиімді ынтымақтастыққа дайын» деген сигналы халықаралық бизнес қауымдастығына қандай саяси және экономикалық белгі береді?
– Бұл мәлімдеме халықаралық бизнес қауымдастығына бірнеше маңызды сигнал береді. Біріншіден, Қазақстан шетелдік инвестицияларға ашық екенін және инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға дайын екенін көрсетеді.
Екіншіден, бұл еліміздің экономикалық реформаларды жалғастырып, қолайлы инвестициялық орта қалыптастыруға ұмтылып отырғанын білдіреді. Инвесторлар үшін саяси тұрақтылық, болжамдылық және заң үстемдігі аса маңызды факторлар болғандықтан, мұндай мәлімдемелер сенім деңгейін арттырады.
Үшіншіден, Президенттің бұл үндеуі Қазақстанның табиғи ресурстарға ғана емес, жоғары технологиялар, инновациялар, цифрлық экономика және жасанды интеллект салаларындағы серіктестікке де басымдық беретінін аңғартады.
Жалпы алғанда, бұл халықаралық бизнеске жолданған маңызды саяси-экономикалық сигнал. Оның мәні Қазақстан жаһандық капитал үшін ашық, реформаларды жалғастырып жатқан және ұзақ мерзімді, өзара тиімді әріптестік орнатуға дайын мемлекет дегенді білдіреді. Бұл кездесу Қазақстан мен АҚШ арасындағы ынтымақтастықтың тек саяси диалогпен шектелмейтінін, нақты экономикалық нәтижелерге, технологиялық жаңғыруға және ұзақ мерзімді серіктестікке негізделген жаңа кезеңге қадам басқанын айқын аңғартты. Қазақстан халықаралық капитал мен инновацияларды тартуға дайын, ал бұл өз кезегінде елдің тұрақты дамуы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға қызмет етеді.
