Қазақстанда зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалану үшін белгіленген жеткіліктілік шектері жуырда шамамен екі есеге дейін ұлғайтылды. Бұған дейін тұрғын үй алуға немесе емделуге бағытталған зейнетақы жинағының «артылған ақшасын» шешіп алуды жоспарлаған азаматтар үшін бұл өзгеріс қолжетімділікті едәуір тарылтты, деп хабарлайды Tizgin.kz Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап.
Соның нәтижесінде нарықта жаңа ізденістер күшейіп, балама құралдарға сұраныс артты. Солардың бірі – зейнетақы жинақтарын сақтандыру компанияларына аударып, аннуитет рәсімдеу тетігі.
Алайда бұл шешім сырт көзге қарапайым көрінгенімен, оның өзіне тән тәуекелдері мен шектеулері бар. Бұл – шынымен тиімді балама ма, әлде қаржылық «саңылау» ретінде қабылданатын күрделі құрал ма? Төменде осы механизмнің мәні мен салдарына тоқталамыз.
РЕФОРМАДАН КЕЙІНГІ ЖАҒДАЙ
Маусым айының басында Қазақстанда зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану үшін белгіленген жеткіліктілік шектері едәуір көтерілді.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін басқарушы құрылымдар бұл қадам болашақтағы зейнетақы төлемдерінің көлемін арттыруға ықпал етеді деп түсіндіреді. Алайда бір мезетте халықтың белгілі бір бөлігі қаражатқа қол жеткізудің балама жолдарын іздеуге көшті.
Сол бағыттардың бірі – сақтандыру компаниялары арқылы аннуитет рәсімдеу.
ЗЕЙНЕТАҚЫ ҚОРЫНДАҒЫ АҚША АЙНАЛЫМЫ
Жұмыс істейтін азаматтардың жалақысынан ұсталатын 10 пайыздық міндетті зейнетақы жарналары Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына (БЖЗҚ) түседі.
Бұл қаражат «қорда жай ғана сақталып» қоймайды, олар инвестициялық айналымға жіберіледі:
Инвестициялық басқару. Ұлттық банк немесе уәкілетті басқарушы компаниялар бұл қаражатты мемлекеттік облигациялар, бағалы қағаздар және түрлі қаржы құралдарына орналастырады. Мақсат — инфляция әсерін төмендету және тұрақты инвестициялық табыс қалыптастыру.
Мемлекеттік кепілдік. Мемлекет міндетті зейнетақы жарналарының инфляция деңгейін ескере отырып сақталуына кепілдік береді. Яғни, ресми түрде бұл қаражаттың қауіпсіздігі заңмен қорғалған.
«Артылған» қаражатты пайдалану мүмкіндігі. Егер азаматтың шотында жеткілікті жинақ қалыптасса, ол артық соманы тұрғын үй сатып алуға немесе медициналық қызметке бағыттай алады.
МАМАН НЕ ДЕЙДІ
Жеткіліктілік шектерінің көтерілуінен кейін бірқатар азаматтар зейнетақы жинақтарын сақтандыру компанияларына аудару мүмкіндігін белсенді түрде қарастыра бастады.
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы жанындағы Сақтандыру нарығын дамыту орталығының басқарушы директоры Бауржан Нагмановтың айтуынша, соңғы уақытта аннуитетке деген сұраныс айтарлықтай артқан.
Оның сөзінше, сақтандыру компаниялары клиенттер санының өскенін байқап отыр, алайда ресми нақты статистика әзірге жарияланған жоқ. Бұл үрдіс мамандар мен менеджерлер деңгейінде айқын сезілуде.
АННУИТЕТТІҢ МӘНІ НЕДЕ
Зейнетақы аннуитеті – сақтандыру компаниялары ұсынатын қаржылық өнім. Оның басты ерекшелігі — азаматқа зейнет жасына жетпей-ақ немесе белгілі бір шарттар орындалғаннан кейін өмір бойы тұрақты төлем алу мүмкіндігін беруі.
Механизм қарапайым түрде былай жұмыс істейді:
Азамат өзінің БЖЗҚ-дағы жинағын толықтай сақтандыру компаниясына аударады;
Осы қаражаттың есебінен сақтандыру ұйымы оған өмір бойы ай сайынғы төлем жасау міндеттемесін алады.
Яғни, азамат бір реттік капиталдан бас тартып, оның орнына тұрақты, өмір бойғы табыс ағынын алады.
КІМДЕР АННУИТЕТ РӘСІМДЕЙ АЛАДЫ
Бұл тетік жаңа емес, қаржы нарығында бұрыннан бар құрал.
Аннуитет рәсімдеу үшін азаматтың зейнетақы шотында белгілі бір ең төменгі жинақ сомасы болуы тиіс. Бұл шек «жеткіліктілік шегі» деп аталады және ол жыл сайын өзгеріп отырады. Оның мөлшері жасқа және жынысқа байланысты есептеледі. Әдетте әйелдер үшін шек жоғарырақ, себебі статистикалық өмір сүру ұзақтығы ұзағырақ деп қарастырылады.
Шарт жасалғаннан кейін БЖЗҚ қаражаты сақтандыру компаниясына аударылады. Қаражат қолма-қол берілмейді. Азамат белгіленген тәртіп бойынша ай сайын төлем алып отырады.
АННУИТЕТ ТҮРЛЕРІ
Аннуитеттің екі негізгі түрі бар:
- Жедел аннуитет қаражат аударылған сәттен бастап бірден төлем басталады.
- Кейінге қалдырылған аннуитет – азамат қаражатын ертерек аударып, төлемді тек белгілі бір жасқа жеткеннен кейін ала бастайды.
Екі модельдің негізгі айырмашылығы – төлемнің басталу уақыты мен келісімшарт жасалатын кезеңінде. Жедел аннуитет қазіргі табыс ағынын қамтамасыз етсе, кейінге қалдырылған түрі болашақтағы зейнетақы табысын алдын ала «бекітіп қоюға» мүмкіндік береді.
