Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Түркі мемлекеттері ұйымының Анкарадағы саммитіне бармады. Жоспарланған іс-шаралары көп екенін, жұмыс кестесі тығыз екенін айтты. Report агенттігінің мәліметінше, ол 30 қазанда Бакуде FIFA U-15 турнирінің финалистерін марапаттауға тиіс. Саммитте Әзербайжанды сыртқы істер министрі Джейхун Байрамов таныстырады. Дегенмен соңғы апталардағы Баку мен Анкара арасының салқындауы бұл шешімнің саяси астары болуы мүмкін деген болжамға негіз береді, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Бұл жиынның Әзербайжан үшін айрықша мәні бар: ұйымға қазір Баку төрағалық етеді, ал Анкара саммитінде төрағалық Түркияға берілуге тиіс. Демек, Әлиев өз елінің төрағалығын қорытындылайтын кездесуге бармай отыр. Осындай сәтте президенттің орнына министр жіберілуі дипломатиялық тұрғыдан назар аударарлық. Бірақ мұны бірден «бойкот» деп атауға негіз жоқ: Әзербайжан ұйымның құрамында қала береді.
Анкара мен Бакудың арасы неге суыды
Түркия мен Әзербайжан арасындағы қарым-қатынасқа салқындық түсірген мәселенің бірі – Әзербайжан мектептеріндегі хиджаб дауы. Қыркүйектің соңында қабылданған талаптар мектеп формасы мен зайырлы білім беру қағидатына қайшы келетін діни киімдерге шектеу қойды. Бұған Түркия президентінің сол кездегі кеңесшісі Октай Сарал мен биліктегі Әділет және даму партиясының кейбір өкілдері қарсы шықты. Сарал Бакуді шешімін қайта қарауға шақырды. Әзербайжанның билеуші партиясы мұндай мәлімдемелерді жауапсыз деп бағалап, елдің егемен шешімдеріне құрмет көрсетуді талап етті. Баку мұны ішкі ісіне араласу ретінде қабылдады; алайда жекелеген саясаткерлердің сөзін Түркия үкіметінің тұтас ресми ұстанымымен теңестіруге болмайды.
Осы жағдайда Әлиевтің шешімін үш қырынан түсіндіруге болады. Біріншісі – жарияланған себепті тура қабылдау: президент бұрын бекітілген бағдарламасын өзгертпеген. Екіншісі – Анкараға наразылықты ашық жанжалсыз жеткізу: одақтастық ішкі саясатқа нұсқау беруге құқық бермейді деген ишара болуы ықтимал. Үшіншісі – дипломатиялық өзара қатынас. Әзербайжандық Oxu.az шолушысы Ердоғанның 2024 жылы Шушадағы бейресми саммитке бармай, футбол матчына қатысқанын еске салады. Дегенмен бұл параллель де Әлиевтің нақты уәжін дәлелдемейді. Хиджаб дауы мен сапардан бас тарту арасында тікелей байланыс бар екені ресми расталған жоқ.
Баку ынтымақтастықты жалғастыра отырып, Анкараға егемендік пен тең қарым-қатынас мәселесінде шегінбейтінін аңғартуы мүмкін.
Түркі елдері не үшін бас қосты
Анкарадағы саммиттің күн тәртібі екіжақты келіспеушіліктен әлдеқайда кең. 30 қазандағы негізгі кездесуде саяси ынтымақтастық, сауда мен инвестиция, көлік байланыстары, энергетика және цифрлық трансформация талқыланбақ.
Түркияға төрағалықты тапсырумен қатар, жаңа бас хатшыны тағайындау мәселесін қарау, Анкара декларациясы мен ұйымның жұмысын нығайтатын құжаттарды қабылдау жоспарланған. Қазақстан үшін осы талқылаулардың көлік дәліздері мен саудаға нақты нәтиже беруі маңызды болып отыр.