Еуропаға көпір: Қазақстан мен Кипр байланысы жаңа деңгейге шықты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың белсенді сыртқы саясаты аясында өткен бұл тарихи кездесу Астана мен Никосия арасындағы саяси диалогты нығайтып қана қоймай, Қазақстанның Еуропалық одақпен стратегиялық ықпалдастығын кеңейтуге жол ашты. Сапар барысында тараптар тікелей әуе рейстерін іске қосу, елшіліктер ашу және 2028 жылға дейінгі Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі жол картасын әзірлеу сияқты іргелі бастамаларды көтерді. М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінің Басқару және бизнес ЖМ деканы Марат Сейдахметовтің пікірінше, бұл сапар Қазақстанның еуропалық бағыттағы көпвекторлы саясатының прагматикалық жемісі, деп хабарлайды Tizgin.kz.

Спикер өз сөзінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиялық тәжірибесі мен экономикалық дипломатияға басымдық беруі екіжақты байланыстарды сапалы жаңа деңгейге көтергенін атап өтті. Сондай-ақ, ол құрылатын Үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес саяси уағдаластықтарды нақты практикалық нәтижелерге ұластыратын басты тетіктерге айналатынына сенім білдірді.

Сарапшы екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жақын перспективада нақты нәтиже беретін негізгі бағыттары ретінде инвестициялық-қаржылық секторды, Транскаспий халықаралық көлік бағытын, цифрландыруды және туризмді атайды. Кипр отандық бизнес үшін еуропалық үлкен нарыққа шығатын тиімді «қақпа» рөлін атқармақ. Қорыта айтқанда, Ларнака – Астана бағытындағы тікелей әуе қатынасы мен өзара инфрақұрылымдық қолдаулар алдағы жылдары екі мемлекеттің экономикалық және гуманитарлық әлеуетін еселей түсетін болады.

– Кипр Президентінің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастар тарихындағы мемлекет басшысы деңгейіндегі алғашқы ресми сапар болды. Сіздің ойыңызша, бұл оқиғаның екі ел арасындағы саяси диалогты нығайтудағы және Қазақстанның Еуропалық одақпен ынтымақтастығын дамытудағы маңызы қандай? Кездесу барысында қандай мәселелерге немесе бастамаларға ерекше назар аудардыңыз?

– Менің ойымша, сапардың басты маңызы бірнеше аспектіден көрінеді. Біріншіден, Қазақстан өзінің Еуропалық бағыттағы сыртқы саясатын дәйекті түрде жалғастырып отырғанын көрсетті. Кипр – Еуропалық одақтың мүшесі ретінде Қазақстанның ЕО институттарымен және еуропалық елдермен қарым-қатынасын кеңейтуде маңызды серіктес бола алады.

Екіншіден, кездесулер барысында сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты дамыту мәселелеріне ерекше назар аударылды. Кипр ұзақ жылдар бойы Қазақстан экономикасына инвестиция тартатын жетекші мемлекеттердің бірі болып келеді. Сондықтан инвестицияларды қорғау, қаржы секторындағы ынтымақтастық және жаңа бірлескен жобаларды іске асыру жөніндегі келіссөздердің маңызы зор.

Үшіншіден, көлік-логистика, цифрландыру, энергетика және туризм салаларындағы өзара іс-қимылды кеңейту жөніндегі бастамалар назар аударуға тұрарлық. Әсіресе қазіргі геосаяси жағдайда Қазақстанның Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамытуға ұмтылысы еуропалық серіктестер үшін де стратегиялық қызығушылық тудырып отыр.

Сапар барысында халықаралық және өңірлік қауіпсіздік, БҰҰ аясындағы ынтымақтастық, сондай-ақ жаһандық тұрақтылық мәселелері бойынша ұстанымдардың жақындығы да байқалды. Бұл Қазақстанның халықаралық аренадағы сенімді әрі жауапты серіктес ретіндегі беделін нығайта түседі.

Жалпы алғанда, Кипр Президентінің Қазақстанға сапары тек екіжақты қатынастарды жандандырып қана қоймай, Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы стратегиялық әріптестікті тереңдетуге ықпал ететін маңызды дипломатиялық қадам ретінде бағалануы тиіс. Бұл сапар алдағы уақытта саяси, экономикалық және гуманитарлық байланыстардың жаңа мүмкіндіктерін ашуға негіз қалайды

 

– Қазақстан мен Кипр арасындағы қарым-қатынастар тарихында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиясы қандай рөл атқарады деп ойлайсыз?

– Қазақстан мен Кипр арасындағы қарым-қатынастардың қазіргі деңгейге көтерілуінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған белсенді әрі прагматикалық дипломатияның рөлі айрықша деп есептеймін.

Біріншіден, Мемлекет басшысы көпвекторлы сыртқы саясат қағидатын сақтай отырып, Қазақстанның Еуропа мемлекеттерімен байланыстарын жаңа мазмұнмен толықтыруға ерекше көңіл бөліп келеді. Осы тұрғыдан алғанда, Кипрмен ынтымақтастықты дамыту Қазақстанның Еуропалық бағыттағы стратегиялық мүдделеріне толық сәйкес келеді.

Екіншіден, Қасым-Жомарт Кемелұлының халықаралық дипломатиядағы мол тәжірибесі мен беделі екіжақты қатынастарды нығайтуға қолайлы жағдай қалыптастыруда. Ол әріптес мемлекеттермен өзара сенімге негізделген диалог құруды басты басымдықтардың бірі ретінде қарастырады. Мұндай тәсіл Қазақстан мен Кипр арасындағы саяси байланыстардың сапалы жаңа деңгейге шығуына ықпал етуде.

Үшіншіден, Президенттің экономикалық дипломатияға басымдық беруі маңызды нәтиже беріп отыр. Қазақстанға инвестициялар тарту, халықаралық көлік дәліздерін дамыту, цифрлық технологиялар мен қаржы секторындағы ынтымақтастықты кеңейту мәселелері оның сыртқы саясатының негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Кипрмен жүргізіліп жатқан келіссөздер де осы стратегиялық міндеттермен үндеседі.

Сонымен қатар, Президент Тоқаев халықаралық құқық қағидаттарын, көпжақты ынтымақтастықты және жаһандық тұрақтылықты қолдайтын саясаткер ретінде танылып отыр. Бұл Қазақстанның халықаралық аренадағы сенімді серіктес ретіндегі имиджін күшейтіп, Кипр сияқты Еуропалық одақ елдерімен өзара ықпалдастықты кеңейтуге мүмкіндік береді.

Сондықтан Қазақстан мен Кипр арасындағы қарым-қатынастардың жандануын тек институционалдық байланыстардың нәтижесі ғана емес, сонымен бірге Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиясының, халықаралық тәжірибесінің және сындарлы сыртқы саяси ұстанымының жемісі деп бағалауға болады. Бұл фактор алдағы уақытта екі елдің стратегиялық серіктестігін одан әрі тереңдетуге негіз болады.

 – Сіздің пікіріңізше, Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақтастықтың қай бағыттары жақын уақытта нақты әрі елеулі нәтижелер көрсетуге қабілетті?

– Менің ойымша, Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақтастықтың бірнеше бағыты жақын перспективада нақты әрі елеулі нәтижелер көрсетуге қабілетті.

Ең алдымен, инвестициялық және қаржылық ынтымақтастықты атап өткен жөн. Кипр көптеген жылдар бойы Қазақстан экономикасына инвестиция салатын негізгі еуропалық серіктестердің бірі болып келеді. Сондықтан қаржы нарықтары, инвестициялық жобаларды бірлесіп қаржыландыру және халықаралық бизнес үшін қолайлы құқықтық орта қалыптастыру салаларындағы өзара іс-қимылдың әлеуеті жоғары.

Екінші маңызды бағыт – көлік және логистика. Қазақстан Еуропа мен Азияны байланыстыратын негізгі транзиттік мемлекет ретінде өз мүмкіндіктерін кеңейтіп келеді. Ал Кипр Жерорта теңізі аймағындағы маңызды көлік және теңіз хабы саналады. Осы тұрғыдан алғанда, Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту, жүк тасымалы мен логистикалық инфрақұрылым саласындағы ынтымақтастық екі ел үшін де өзекті.

Үшінші бағыт – цифрлық экономика мен инновациялар. Қазақстан соңғы жылдары цифрландыруға, электрондық мемлекеттік қызметтерге және IT-индустрияны дамытуға ерекше көңіл бөлуде. Кипрдің де қаржылық технологиялар мен цифрлық сервистерді дамытуда белгілі бір тәжірибесі бар. Сондықтан стартаптар, финтех және цифрлық трансформация салаларында ортақ жобаларды іске асыру мүмкіндігі зор.

Сонымен қатар, туризм мен білім беру салаларының да болашағы зор деп есептеймін. Кипр қазақстандық туристер үшін тартымды бағыттардың бірі болса, Қазақстан Еуразия кеңістігіндегі мәдени және туристік орталық ретінде қызығушылық тудыруда. Университеттер арасындағы академиялық ұтқырлық, бірлескен ғылыми зерттеулер мен білім беру бағдарламалары гуманитарлық байланыстарды нығайта алады.

Бұдан бөлек, «жасыл» экономика, жаңартылатын энергия көздері және климаттық тұрақтылық мәселелері де перспективалы бағыттар қатарына жатады. Бұл салалар қазіргі таңда Еуропалық одақтың негізгі басымдықтарының бірі болғандықтан, Қазақстан мен Кипр үшін өзара тиімді ынтымақтастық алаңына айналуы мүмкін.

– Қасым-Жомарт Тоқаев Кипр Президентіне 2028 жылға дейінгі Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі жол картасын әзірлеуді, сондай-ақ Үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес құруды ұсынды. Сіздің ойыңызша, Мемлекет басшысының бұл бастамалары екіжақты серіктестікті нығайтуға қалай ықпал етеді?

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған 2028 жылға дейінгі Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі жол картасын әзірлеу, сондай-ақ Үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес құру бастамалары екіжақты қатынастарды жүйелі және ұзақ мерзімді негізде дамытуға бағытталған өте маңызды қадамдар деп санаймын.

Біріншіден, Жол картасының қабылдануы ынтымақтастықтың басым бағыттарын нақтылауға мүмкіндік береді. Көп жағдайда мемлекеттер арасындағы келісімдер саяси декларациялар деңгейінде қалып жатады. Ал нақты мерзімдер, жауапты органдар және күтілетін нәтижелер көрсетілген Жол картасы қабылданса, екі ел арасындағы экономикалық байланыстардың тиімділігі айтарлықтай артады.

Екіншіден, Үкіметаралық комиссия құру мемлекеттік органдар арасындағы үйлестіруді күшейтеді. Бұл құрылым сауда, инвестиция, көлік, энергетика, туризм және білім беру салаларындағы мәселелерді тұрақты түрде талқылап, туындаған кедергілерді жедел шешуге мүмкіндік береді. Яғни, саяси диалог нақты практикалық нәтижелермен толықтырылады.

Үшіншіден, Іскерлік кеңестің құрылуы бизнес қауымдастықтардың өзара байланысын жаңа деңгейге көтереді. Кез келген экономикалық серіктестіктің негізгі қозғаушы күші – кәсіпкерлер мен инвесторлар. Сондықтан Қазақстан мен Кипрдің бизнес өкілдері арасында тұрақты байланыс орнату жаңа инвестициялық жобалардың, бірлескен кәсіпорындардың және сауда келісімдерінің көбеюіне ықпал етеді.

Бұл бастамалардың ықтимал нәтижелерін төмендегіше көрсетуге болады:

• Саяси диалогтың институционалдық негізі нығаяды;
• Өзара сауда көлемінің артуына жағдай жасалады;
• Инвестициялық жобалардың саны көбейеді;
• Көлік-логистикалық және қаржы салаларындағы ынтымақтастық тереңдейді;
• Іскерлік байланыстар тұрақты сипатқа ие болады;
• Қазақстан мен Кипрдің Еуропа–Орталық Азия бағытындағы экономикалық әріптестігі кеңейеді.

Жалпы алғанда, Президент Тоқаевтың бұл бастамалары екіжақты қарым-қатынасты кездейсоқ немесе жекелеген жобалар деңгейінен стратегиялық әрі институционалдық серіктестік деңгейіне көтеруге бағытталған. Сондықтан олардың іске асырылуы Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақтастықтың сапалық жаңа кезеңін қалыптастыруға мүмкіндік береді деп есептеймін.

– Екі ел басшылары Ларнака – Астана бағыты бойынша алғашқы тікелей әуе рейсінің іске қосылуын және елшіліктердің өзара ашылуын ерекше атап өтті. Мұндай қадамдар мемлекеттер арасындағы сауда, инвестиция және гуманитарлық байланыстардың дамуын қаншалықты жеделдете алады?

– Ларнака–Астана бағытындағы тікелей әуе рейсінің ашылуы және Қазақстан мен Кипрдің бір-бірінде елшіліктер ашуы – екіжақты қатынастардың сапалық жаңа деңгейге көтерілгенінің нақты көрінісі. Бұл қадамдардың саяси маңызы ғана емес, экономикалық және гуманитарлық тұрғыдан да практикалық әсері өте жоғары.

Біріншіден, тікелей әуе қатынасы адамдар мен бизнес арасындағы байланысты айтарлықтай жеңілдетеді. Бұрын бірнеше транзиттік бағыт арқылы жүзеге асатын сапарлардың орнына тікелей рейстердің пайда болуы кәсіпкерлердің, инвесторлардың және туристердің өзара қатынастарын жандандырады. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тұрақты әуе қатынасы ашылғаннан кейін сауда және инвестициялық белсенділік те арта түседі.

Екіншіден, елшіліктердің ашылуы дипломатиялық және іскерлік байланыстарды дамытуға жаңа серпін береді. Елшілік тек саяси өкілдік қана емес, сонымен қатар экономикалық дипломатияның маңызды құралы болып табылады. Ол инвестиция тартуға, бизнес серіктестер табуға, мәдени және білім беру жобаларын үйлестіруге мүмкіндік береді.

Үшіншіден, гуманитарлық ынтымақтастықтың әлеуеті күшейеді. Студенттер алмасуы, академиялық ұтқырлық, ғылыми зерттеулер, мәдени іс-шаралар және туризм бағытындағы байланыстардың кеңеюіне қолайлы жағдай қалыптасады. Халықтар арасындағы тікелей қарым-қатынас неғұрлым тығыз болса, мемлекетаралық серіктестік те соғұрлым берік болады.

Меніңше, бұл қадамдардың ықпалын үш деңгейде бағалауға болады:

Қысқа мерзімде – туристік ағындар мен іскерлік сапарлар саны артады;

Орта мерзімде – сауда айналымы мен инвестициялық жобалардың көлемі ұлғаяды;

Ұзақ мерзімде – Қазақстан мен Кипр арасында тұрақты стратегиялық серіктестік пен сенімді гуманитарлық байланыстар қалыптасады.

Сондықтан Ларнака-Астана әуе бағытының іске қосылуы мен елшіліктердің ашылуын техникалық немесе протоколдық шешім ретінде ғана емес, екі ел арасындағы экономикалық, инвестициялық және қоғамдық байланыстарды жеделдететін маңызды инфрақұрылымдық және дипломатиялық құрал ретінде бағалауға болады. Бұл бастамалар Қазақстан мен Кипр қатынастарының болашақтағы өсу нүктелерінің бірі болмақ.

– Кипр бүгінде Еуропалық одақ аясында маңызды рөл атқарып, қазақстандық бизнес үшін Еуропа нарығына шығатын «қақпа» ретінде қарастырылып отыр. Бұл жағдай қазақстандық компаниялар мен инвесторлар үшін қандай жаңа мүмкіндіктер ашады? Сонымен қатар, Қазақстанда Кипр Президентінің Қазақстанға жасаған бұл сапары ерекше тарихи мәнге ие оқиға болды. Өйткені бұл – екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар орнағалы бері мемлекет басшысы деңгейінде жүзеге асқан алғашқы ресми сапар. Мұндай жоғары деңгейдегі байланыс Қазақстан мен Кипр арасындағы саяси диалогтың жаңа кезеңге көтерілгенін көрсетеді.

– Кипрдің Еуропалық одақтың толыққанды мүшесі ретінде қазақстандық бизнес үшін Еуропа нарығына шығатын маңызды алаңға айналуының стратегиялық маңызы зор. Осы тұрғыдан алғанда, Кипр Президентінің Қазақстанға жасаған алғашқы ресми сапары екіжақты қатынастарды жаңа деңгейге көтеріп қана қоймай, экономикалық ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктерін де ашып отыр.

Біріншіден, Кипр қазақстандық компаниялар үшін Еуропалық одақ нарығына шығудың қолайлы тетіктерінің бірі бола алады. Кипрдің халықаралық қаржы орталығы ретіндегі тәжірибесі, дамыған құқықтық инфрақұрылымы және еуропалық нарықтармен тығыз байланысы қазақстандық кәсіпкерлерге өз өнімдері мен қызметтерін ЕО елдеріне тиімді ұсынуға мүмкіндік береді.

Екіншіден, инвестициялық ынтымақтастықтың әлеуеті артады. Кипр көптеген жылдар бойы Қазақстан экономикасына инвестиция салатын жетекші еуропалық серіктестердің қатарында келеді. Ендігі жерде екі ел басшыларының жоғары деңгейдегі саяси диалогы инвесторлардың сенімін күшейтіп, жаңа бірлескен жобалардың іске қосылуына жол ашады.

Үшіншіден, қаржы, логистика, ақпараттық технологиялар, туризм және «жасыл» экономика салаларында жаңа мүмкіндіктер пайда болады. Қазақстандық компаниялар Кипрдің халықаралық қаржы және теңіз көлігі салаларындағы тәжірибесін пайдалана отырып, өздерінің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыра алады.

Төртіншіден, бұл сапар Қазақстанның Еуропалық одақпен байланыстарын әртараптандыруға ықпал етеді. Кипр Қазақстанның Орталық Азиядағы стратегиялық рөлін жоғары бағалай отырып, еліміздің Еуропамен экономикалық және көлік-логистикалық байланыстарын кеңейтуде маңызды серіктеске айналуы мүмкін.

Сонымен қатар, Кипр Президентінің Қазақстанға жасаған алғашқы ресми сапарының тарихи мәні ерекше. Өйткені мемлекет басшысы деңгейіндегі мұндай сапарлар елдер арасындағы өзара сенімнің жоғары деңгейін білдіреді және ұзақ мерзімді серіктестіктің берік негізін қалайды. Бұл оқиға Қазақстан мен Кипр арасындағы саяси диалогтың жаңа кезеңін бастап, экономикалық, инвестициялық және гуманитарлық байланыстарды дамытуға қуатты серпін берді.

Сондықтан аталған сапарды екі мемлекет арасындағы дәстүрлі дипломатиялық байланыстардың жалғасы ғана емес, Қазақстанның Еуропалық кеңістіктегі экономикалық және саяси ықпалын кеңейтуге бағытталған маңызды стратегиялық қадам ретінде бағалауға болады. Оның нәтижелері алдағы жылдары нақты инвестициялық жобалардан, сауда көлемінің өсуінен және іскерлік байланыстардың кеңеюінен көрініс табады.