Қазақ қоғамында марқұмның жетісін, қырқын және жылдығын өткізу қалыптасқан дәстүрлердің бірі, алайда бұл рәсімдер шариғатта міндеттелмеген. Дүниеден өткен адамның атынан ас беру, садақа тарату және дұға жасауға рұқсат етілгенімен, ол үшін қарызға батып, үлкен дастарқан жаю талап етілмейді. Бұл туралы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Шариғат және пәтуа бөлімінің қызметкері Медет Құрмашұлы жазды, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Жетісі, қырқы мен жылдығын өткізу міндет пе
Материалда марқұмның атынан садақа беру, мұқтаж жандарға көмектесу, тамақ тарату, Құран бағыштап, дұға жасау сауапты амалдардың қатарына жататыны түсіндірілген. Ал қайтыс болған адамның жетісін, қырқын немесе жылдығын арнайы атап өту шариғатта міндетті рәсім ретінде бекітілмеген. Дегенмен мұндай жиындарды өткізуге тыйым салынбайды. Егер олар марқұмға дұға жасау, жаназасына қатыса алмаған ағайын-туыстың көңіл айтуы және садақа беру мақсатында ұйымдастырылса, рұқсат етілген жоралғылардың қатарына жатады. Исламда мұндай амалдар «мубах», яғни жасауға рұқсат етілген істер деп аталады.
Бұл ретте жетісін немесе қырқын өткізбеу күнә болып саналмайды, себебі аталған рәсімдер діни міндет емес, халық арасында қалыптасқан дәстүр ретінде қарастырылады. Сондай-ақ марқұмның атынан жасалатын сауапты істерді белгілі бір күнмен шектеудің қажеті жоқ. Садақа беру, мұқтаждарға жәрдемдесу және дұға жасау кез келген уақытта орындала алады.
Қарызданып ас беру шариғатта талап етілмейді
Материал авторы марқұмның атынан ас берудің негізгі мақсатына назар аударған. Оның түсіндіруінше, құдайы ас Алланың разылығын іздеу, дүниеден өткен адамның күнәларының кешірілуін тілеу және оның рухына дұға бағыштау ниетімен ұйымдастырылуы керек, алайда бұл үшін міндетті түрде мал сою, көп адам шақыру немесе мол дастарқан жаю талап етілмейді.
Ас берілетін болса, отбасының материалдық жағдайы ескеріліп, жиын ысырапшылдықсыз және мақтаннан аулақ түрде өткізілуге тиіс. Әсіресе жақынынан айырылған отбасының ел алдындағы міндет деп қабылдап, шамасынан тыс шығынға ұшырауы дұрыс емес.
Шариғатта садақаның мөлшері немесе ас берудің ауқымы міндетті түрде белгіленбеген. Сондықтан әр адам өзінің мүмкіндігіне қарай қайырымдылық жасап, марқұмның атынан игі іс атқара алады. Мұндай амалдарға мұқтаж отбасыларға көмектесу, азық-түлік тарату, қайырымдылық жасау және өзге де пайдалы істер жатады.
Құдайы асты бәсекеге айналдырмау керек
Медет Құрмашұлының түсіндіруінше, марқұмды еске алуға арналған жиынның тәрбиелік және рухани мәні болуы қажет. Құдайы ас адамдарға өмірдің өткінші екенін еске салып, ізгілік жасауға, жақсылыққа ұмтылуға және дүниеден өткен жақындары үшін дұға етуге мүмкіндік беретін басқосу болғаны жөн. Сонымен қатар, мұндай жиындар қайғы жұтқан отбасының жанынан табылып, көңіл айтып, сабырға шақыру үшін ұйымдастырылады, сондықтан қазалы отырысты орынсыз әңгімеге, ойын-сауыққа, бәсекеге немесе даңғазаға айналдырмау маңызды. Материалда ас берудің көлемі мен дастарқанның молдығы емес, оның қандай ниетпен ұйымдастырылғаны басты назарда болуы керектігі атап өтіледі.
Қорыта айтқанда, марқұмның жетісін, қырқын және жылдығын өткізу шариғатта міндеттелмейді. Алайда бұл күндері жақындарын жинап, дұға жасап, садақа беруге рұқсат етіледі. Ең бастысы – қаралы отбасыға қосымша ауыртпалық түсірмеу, ысырапқа жол бермеу және марқұмның атынан жасалатын игі істерге басымдық беру.
