Сайлау науқаны басталғалы сауалнамаға қатысқан әр он қазақстандықтың кемінде жетеуі сайлау учаскесіне баруға ниетті екенін білдірген. Ал соңғы екі айда қай партияны қолдайтынын әлі анықтамаған азаматтардың үлесі төрт еседен астам азайды, деп хабарлайды Tizgin.kz Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтына сілтеме жасап.
Жеті сауалнаманың нәтижесі бір-біріне жақын
Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты 2026 жылғы 13 маусым мен 17 тамыз аралығында жүргізілген жеті әлеуметтік сауалнаманың нәтижесін қорытындылады. Зерттеулерді ҚСЗИ тапсырысы бойынша DATAMetrics, Қазақстандық қоғамдық даму институты, Еуразиялық интеграция институты, Демократия институты және Қоғамдық саясат институты жүргізген.
Зерттеу әдістемесі, өткізілу мерзімі және іріктеу көлемі әртүрлі болғанына қарамастан, сауалнама нәтижелері бір-біріне жақын. Құрылтай депутаттарын сайлауға қатысуға дайын екенін айтқан респонденттердің үлесі 70,3 пайыздан 75,6 пайызға дейінгі аралықта болған.
DATAMetrics дерегінше, сауалнамаға қатысқандардың 75,6 пайызы сайлау учаскесіне баруға ниетті. Еуразиялық интеграция институты жүргізген екі зерттеуде бұл көрсеткіш тиісінше 72,1 және 73,2 пайызды құрады. Қазақстандық қоғамдық даму институтының сауалнамаларында 75,1 және 70,3 пайыздық нәтиже тіркелген. Ал Қоғамдық саясат институты мен Демократия институтының көрсеткіштері тиісінше 72,3 және 73,1 пайыз болды.
Ең төменгі және ең жоғары көрсеткіш арасындағы айырмашылық – 5,3 пайыздық тармақ. Бұл сайлау науқаны бойы азаматтардың дауыс беруге деген ықыласы тұрақты болғанын көрсетеді. Дегенмен бұл – респонденттердің сайлауға қатысу ниеті. Нақты сайлау белсенділігі 23 тамыздағы дауыс беруден кейін белгілі болады.
Сайлауға қатысуға егде жастағы азаматтар көбірек ниет білдірген. Қазақстандық қоғамдық даму институтының зерттеуіне сәйкес, аға буын өкілдерінің 80,7 пайызы дауыс беруге дайын. Ал жастар арасында бұл көрсеткіш 69,4 пайызды құрайды. Жоғары білімі бар азаматтардың сайлау белсенділігі де салыстырмалы түрде жоғары.
Алдағы сайлау туралы хабардар азаматтардың үлесі 89,4 пайызға жеткен. Респонденттердің 55,2 пайызы сайлау туралы ақпаратпен жақсы таныс екенін айтса, тағы 34,2 пайызы сайлаудың өтетінін естігенімен, егжей-тегжейін білмейтінін жеткізген.
Таңдау жасамағандар төрт еседен астам азайды
Соңғы екі айдағы басты өзгерістің бірі – қай партияны қолдайтынын әлі анықтамаған сайлаушылар санының күрт азаюы.
13 маусым мен 2 шілде аралығында жүргізілген DATAMetrics сауалнамасында таңдау жасамағандардың үлесі 22,6 пайыз болған. Кейін бұл көрсеткіш Еуразиялық интеграция институтының алғашқы зерттеуінде 14,2 пайызға, Қазақстандық қоғамдық даму институтының телефон арқылы жүргізген сауалнамасында 10,9 пайызға дейін төмендеген. Еуразиялық интеграция институтының екінші зерттеуінде 8,4 пайыз болса, Қоғамдық саясат институтының кейінгі сауалнамасында 5,3 пайызға дейін қысқарған.
Осылайша, таңдауын жасамаған сайлаушылардың үлесі 17,3 пайыздық тармаққа немесе төрт еседен астам төмендеді. ҚСЗИ мұндай өзгерісті халықтың ақпараттану деңгейінің артуымен және партиялардың үгіт-насихат жұмысының жандануымен байланыстырады.
Зерттеу нәтижелерін салыстыру «Әділет» партиясының көшбасшылық орнын сақтап отырғанын да көрсетті. Оның рейтингі 13 маусым мен 2 шілде аралығында жүргізілген ҚСЗИ зерттеуіндегі 54,2 пайыздан Демократия институтының 20 шілде мен 6 тамыз аралығындағы сауалнамасында 70,3 пайызға дейін өскен.
Салыстыруға келетін барлық зерттеуде «Ауыл» партиясы екінші орында тұр. Оның көрсеткіші 5,1 пайыздан 7,3 пайызға дейінгі аралықта болған. Ал үшінші және төртінші орын үшін «Ақ жол» мен Respublica партиялары арасында бәсеке жалғасып жатыр. Қазақстанның Халық партиясы мен қазіргі сайлау науқанына қатысып жатқан жалғыз оппозициялық партия – ЖСДП арасында да бөлек тартыс қалыптасқан.
Азаматтардың партиялық таңдауына бірнеше фактор ықпал етеді. Респонденттердің 44,4 пайызы партия бастамаларына оң баға беретінін басты себеп ретінде атаған. Тағы 29,2 пайызы өзін сол саяси күштің жақтасы санайды. Сауалнамаға қатысқандардың 25,3 пайызы Қазақстанның болашағын таңдаған партиясымен байланыстырады. Ал 14,7 пайызы партияның сайлаушылармен қалай байланыс орнататынына мән береді.
ҚСЗИ мәліметінше, биылғы сайлау науқаны жаңа Конституция қабылданып, өкілді биліктің жаңа жүйесі қалыптасқан кезеңде өтіп жатыр. Сондықтан Құрылтай сайлауы кезекті саяси науқан ғана емес, елдегі саяси өзгерістердің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде қарастырылады.
