Қазақстан адами даму индексі бойынша әлемде 60-шы орынға тұрақтап, Орталық Азия елдерінің арасында көш бастады. Еліміз өңірде адами даму деңгейі өте жоғары мемлекеттер санатына енген жалғыз ел болды, деп хабарлайды Tizgin.kz Finprom.kz талдауына сілтеме жасап.
БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылы жарияланған есебі 2023 жылғы деректерге негізделген. Онда Қазақстанның индексі 0,837 болған. Рейтингке 193 ел мен аумақ кірген.
Орталық Азия елдері қай орында
Адами даму индексі елдің жағдайын тек экономика көлемімен өлшемейді. Ол өмір сүру ұзақтығын, білім алу мүмкіндігін және халықтың табыс деңгейін бірге бағалайды. Көрсеткіш бірге жақындаған сайын адами даму деңгейі жоғары саналады.
Орталық Азия елдерінің рейтингтегі орны мынадай:
Түрікменстан, Өзбекстан және Қырғызстан адами даму деңгейі жоғары елдер тобына кірсе, Тәжікстан орташа деңгейдегі мемлекеттер санатына енген. Әлемдік рейтингте Исландия 0,972 көрсеткішімен бірінші орында тұр. Одан кейін Норвегия мен Швейцария орналасқан. Әлем бойынша орташа индекс – 0,756.
Қазақстанның артықшылығы неде
Қазақстан мен Қырғызстанның арасын рейтингте 57 орын бөліп тұр. Екі ел арасындағы ең үлкен айырмашылық – табыс көрсеткішінде. Қазақстанда сатып алу қабілетінің паритеті бойынша жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табыс шамамен 31 мың доллар болса, Қырғызстанда 6,1 мың доллар болған. Яғни Қазақстанның көрсеткіші бес еседен астам жоғары. Бұл сома азаматтардың жалақысын білдірмейді: ол елдердегі баға айырмасын ескеріп есептелетін экономикалық көрсеткіш.
Қазақстанда туған кездегі күтілетін өмір сүру ұзақтығы – 74,4 жас. Бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Қырғызстанда ол 71,7 жасты құрайды. Білім саласындағы алшақтық аздау. Қазақстанда күтілетін оқу ұзақтығы 14 жыл болса, Қырғызстанда – 12,7 жыл. Ал 25 жастан асқан халықтың орташа оқыған мерзімі тиісінше 12,5 және 12,1 жыл болған. Дегенмен индекс орташа көрсеткіштерге сүйенетіндіктен, халық арасындағы теңсіздікті толық ашып көрсетпейді. Теңсіздікті ескергенде Қазақстанның индексі 0,766-ға, Қырғызстандікі 0,649-ға төмендейді. Бастапқы көрсеткішпен салыстырғандағы төмендеу тиісінше 8,5% және 9,9% болған.
Осылайша, Қазақстанның өңірдегі басымдығы табыспен ғана шектелмейді. Өмір сүру ұзақтығы мен білім көрсеткіштері де жоғары, ал теңсіздік ескерілгеннен кейін де екі ел арасындағы айырмашылық сақталады.
