<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Архивы Жанат Момынқұлов - Tizgin kz</title>
	<atom:link href="https://tizgin.kz/kk/tag/janat-momynqulov/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link></link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Sat, 24 Oct 2026 15:17:49 +0000</lastBuildDate>
	<language>kk-KZ</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.5</generator>

<image>
	<url>https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2025/03/cropped-LOGO-32x32.jpeg</url>
	<title>Архивы Жанат Момынқұлов - Tizgin kz</title>
	<link></link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Тоқаев тек мәлімдеме жасаған жоқ, дипломатиялық қадам жасады – саясаттанушы</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/toqaev-tek-malimdeme-jasagan-joq-diplomatiyalyq-qadam-jasady-janat-momynqulov/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[АЯН ӨРІБАЙ]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 26 Jul 2026 05:50:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Пікір]]></category>
		<category><![CDATA[Сараптама]]></category>
		<category><![CDATA[бітім]]></category>
		<category><![CDATA[Владимир Путин]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[келісім]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақстан]]></category>
		<category><![CDATA[Қасым-Жомарт Тоқаев]]></category>
		<category><![CDATA[Қытай]]></category>
		<category><![CDATA[пікір]]></category>
		<category><![CDATA[Ресей]]></category>
		<category><![CDATA[сарапшы]]></category>
		<category><![CDATA[саясаттанушы]]></category>
		<category><![CDATA[Украина]]></category>
		<category><![CDATA[ұсыныс]]></category>
		<category><![CDATA[Ыстанбұл]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=31291</guid>

					<description><![CDATA[<p>Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей президенті Владимир Путинге Украинадағы соғысты уақытша доғаруды ұсынуы әлемдік медиада қызу талқыланып жатыр. Омбыда айтылған әңгіме БАҚ-тардың басты тақырыбына айналып, сарапшылардың сан-саққа жүгірткен пікіріне арқау болды. Tizgin.kz порталы осы ретте белгілі саясаттанушы Жанат Момынқұловқа хабарласып, пікірін сұрап көрді.  Бұл – тек Қазақстанның ұстанымы емес Саясаттанушы Жанат Момынқұлов Қасым-Жомарт Тоқаевтың сөзін &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/toqaev-tek-malimdeme-jasagan-joq-diplomatiyalyq-qadam-jasady-janat-momynqulov/">Тоқаев тек мәлімдеме жасаған жоқ, дипломатиялық қадам жасады – саясаттанушы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей президенті Владимир Путинге Украинадағы соғысты уақытша доғаруды ұсынуы әлемдік медиада қызу талқыланып жатыр. Омбыда айтылған әңгіме БАҚ-тардың басты тақырыбына айналып, сарапшылардың сан-саққа жүгірткен пікіріне арқау болды. <a href="http://Tizgin.kz">Tizgin.kz</a> порталы осы ретте белгілі саясаттанушы Жанат Момынқұловқа хабарласып, пікірін сұрап көрді.</strong></p>
<h3><strong> </strong><strong>Бұл – тек Қазақстанның ұстанымы емес</strong></h3>
<p>Саясаттанушы Жанат Момынқұлов Қасым-Жомарт Тоқаевтың сөзін дәл уақытында айтылған мәлімдеме деп атады. Сөзінше, одан бір күн бұрын Украина президенті Владимир Зеленский де «бізге бітім керек» деген.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>«Бұл да сол уақытта айтылып тұр. Тоқаев бір апта бұрын ғана Қытайдан келгенін ескеруіміз керек. Ол жерде қандай әңгіме болғанын білмейміз. Тоқаевтың бұлай айтуы – тек Қазақстанның ғана позициясы емес, қазір халықаралық деңгейде талқыланып жатқан шешуші сценарийлердің бірі», &#8211; дейді саясаттанушы.</p></blockquote>
<p>Жанат Момынқұловтың сөзінше, Қазақстан президенті компромистік формуланы, реалистік сценарийді тілге тиек еткен. Сарапшы Ыстанбұл келісімдері бойынша Украинаның статусы, қауіпсіздік гарантиясы мен майдандағы түйісу нүктесі (майдан түйіскен жерде тоқтау) талқыланғанын еске салды.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>«Ал Қытай үшін көлік-логистикалық тасымал жолдарының тұрақтылығы өте маңызды. Сол себепті Қытай да осы қақтығысты уақытша доғару жағын жақтайтын көзқарас танытуы мүмкін. Ал Қазақстанның мүддесі соған сай болуы ықтимал. Өйткені Қазақстанның Қытайдың мүддесін ескермей ондай әңгіме айтуы күрделі деп ойлаймын», &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<h3><strong>«Әңгіме келісілген» деген нұсқа неге «ұйқаспай» тұр</strong></h3>
<p>Сарапшы Қасым-Жомарт Тоқаев Омбыдағы кездесуде дипломатиялық шеберлігін көрсете алды деп санайды. «Ұсынамын» деген жоқ «ұсыныс бар» деді. Екінші жағынан қарасаңыз, бұл сөзі Ыстанбұл форматына сілтеме жасап тұр. Бұл – екі тарап үшін де таныс формула. Момынқұловтың сөзінше, Тоқаев осы ұсынысы арқылы Ыстанбұл-2 формуласымен Ресейге &#8220;соғысты тоқтат&#8221; деген алғашқы орта күш болғанын әрі Украина қақтығысын уақытша доғару идеясын халықаралық ақпараттық алаңда талқыланып заңдастырылуына мұрындық болғанын атап өтеді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>«Тоқаев ешкімді кінәлап тұрған жоқ. Халықаралық деңгейдегі осы мәселенің талқысын заңдастырды. Әлемдік медиада талқыланған бұл әңгіме Зеленсийдің де ойымен үндес. Тоқаевтың &#8220;мемлекетаралық қақтығыс&#8221; деуі бүкіл Батыспен соғысып жатырмыз деген Ресейдің намысына дөп тиді. Путин болса аса бір реакция білдірмегендей кейіппен тыңдап отырды. Ол басқа тұлғалардан өткір мәлімдемені қабылдамайды.</p>
<p>Бұл жерде әңгіме «алдын ала талқыланған, келісілген» деген сияқты нұсқаны да айтып жатыр. Бірақ Путиннің баспасөз хатшысы Песков осы мәлімдемеден кейін «уақытша доғару әзірге мүмкін емес» дегендей пікір айтты. Демек, бұл жерде Қазақстанның мүддесі бар. Себебі КҚК танкерлеріне шабуыл Қазақстанды да ойландырып, біз үшін проблема бола бастады. Сол мүдде тұрғысынан Тоқаев батылырақ айтты ма деп тұспалдаймын. Демек, «бұл әңгіме келісілген» дейін десек, Қазақстан мен Ресейдің мүддесі тура осы мәселеде түйіспей тұрған сыңайлы. Үшінші нұсқа: Қазақстан президентінің аузынан осы әңгіменің шығуы – реакцияның жұмсақ болуын қамтамасыз етуі мүмкін немесе шабуылдардың көбеюімен бірге өзекті болуы ықтимал», &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Жанат Момынқұлов бұл соғыс Ресей мен Украинаның ғана емес, жаһандық логистикаға да ауыр әсер етіп жатқанын атап өтті. Өткен жолы дрондар Қазақстан мұнайын тасымалдайтын танкерлерге тиді. Қазақстаның СІМ-і мәлімдеме таратты. Каспийдің айналасы барған сайын қиындап барады. Сол себепті Қазақстанның да қақтығыстың аяқталуына мүдделі ұстанымы күшейе түскен.</p>
<h3><strong>Украина Қазақстанның бейтарап ұстанымын құрметтейді</strong></h3>
<blockquote class="quote-light"><p>«Қоғамның реакциясына келер болсақ, медиа мен желіде айтылған әңгіме белсенді талқыланып, қазақстандықтар Тоқаевты қолдап жатыр. Ақылды дипломат, ұлттық мүддені қорғап жатыр деген жылы пікірлер бар. Украинаға келер болсақ, пікір ол жақта екіге жарылуы мүмкін. Бірі критикалық, яғни сыни жағынан қарайды. «Ресейдің мүддесі үшін айтылады, Украинаның тәуелсіздігіне қатер» дегендей шетін пікірлер айтылады. Ал прагматикалық тұрғыда ойлайтындар жағдайды түсініп отыр. Халық ол жақта соғыстан шаршаған. Қазақстанның бейтарап ұстанымын да олар құрметтейді», &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Саясаттанушы егер осы әңгіме Тоқаевтың өзінің дербес мәлімдемесі болса, онда оны шынында да, үлкен мәлімдеме деп есептейді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>«Тоқаев бұл жолы тек мәлімдеме жасаған жоқ, дипломатиялық қадам жасады. Бұл – Қазақстанның делдал ретінде ұстанымын күшейтеді. Қазақстан екі жақтың текетіресінде бір жақты жақтағысы келмей, қос тараптың келісе алуының, бітім жасасуының, шешімінің бір бөлігі болғысы келеді», &#8211; дейді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>Сарапшы Қазақстан осы мәлімдеме арқылы көптеген күштердің назарын өзіне аудартып отыр деп санайды. Сирия қақтығысында Астана әлем назарын өзіне бір аударса, енді Украинадағы соғысты реттеуде үлесін қосқалы отыр. Сондықтан алдағы кезеңде қақтығысты уақытша доғарудың шарттары талқылануы мүмкін.</p>
<h3><strong> </strong><strong>Тоқаев Путинге не деді</strong></h3>
<p>Еске сала кетейік, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Омбыда Ресей президентімен кездесу кезінде Украинадағы соғысты уақытша тоқтатуды ұсынған еді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>«Мұның бәрін тоқтату керек. Өйткені, менің ойымша, болып жатқан жағдай қарсыластарға тиімді және оларды қуантпауы мүмкін емес. Ресейдің де, Украина мемлекетінің де» – деді ол.</p></blockquote>
<p>Қазақстан президенді өзіне Еуропа мен АҚШ-тан Ресей мен Украина арасындағы соғысқа қатысты көп белгі түсіп жатқанын айтты. Ол сонымен бірге “<a href="https://tizgin.kz/kk/toqaev-putinge-ukrainadagy-sogysty-uaqytsha-dogarudy-usyndy-video/">бұл қақтығыстың табиғаты көп адамға түсініксіз, оның ішінде бізге де</a>” деді.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/toqaev-tek-malimdeme-jasagan-joq-diplomatiyalyq-qadam-jasady-janat-momynqulov/">Тоқаев тек мәлімдеме жасаған жоқ, дипломатиялық қадам жасады – саясаттанушы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ойын ережесі қайта жазылып жатыр, кімнің кім екенін енді көреміз — сарапшы</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/qogam-bolyp-tusiniksiz-bir-transformacziyadan-otip-jatyrmyz-sarapshy/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Мейрамбек Қосжан]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 13 Jun 2026 04:29:20 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Пікір]]></category>
		<category><![CDATA[аманат]]></category>
		<category><![CDATA[Әділет]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[партия]]></category>
		<category><![CDATA[сарапшы]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=26396</guid>

					<description><![CDATA[<p>Халықаралық саясаттанушы Жанат Момынқұлов “Аманат” партиясының “Әділет” партиясына қосылуы жайлы пікірін желіге жазды, деп хабарлайды Tizgin.kz. Аты дардай АMANAT-тың бөпе партия &#8220;Әділетке&#8221; қосылуын сарапшы саяси жүйедегі ирониялық өзгеріс деп атайды. “Ашығы сол, бұл бірігуден гөрі, қосылу. Бірақ қосылғанда, Әділеттің өзі кеше ғана туып, 1 маусымда ғана метіркесі тіркелген нәресте. Саясатта рөлдер қайта бөлініп жатыр. AMANAT &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qogam-bolyp-tusiniksiz-bir-transformacziyadan-otip-jatyrmyz-sarapshy/">Ойын ережесі қайта жазылып жатыр, кімнің кім екенін енді көреміз — сарапшы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Халықаралық саясаттанушы Жанат Момынқұлов “Аманат” партиясының “Әділет” партиясына қосылуы жайлы пікірін желіге жазды, деп хабарлайды <a href="http://Tizgin.kz.">Tizgin.kz.</a></strong></p>
<p>Аты дардай АMANAT-тың бөпе партия &#8220;Әділетке&#8221; қосылуын сарапшы саяси жүйедегі ирониялық өзгеріс деп атайды.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>“Ашығы сол, бұл бірігуден гөрі, қосылу. Бірақ қосылғанда, Әділеттің өзі кеше ғана туып, 1 маусымда ғана метіркесі тіркелген нәресте. Саясатта рөлдер қайта бөлініп жатыр. AMANAT &#8211; саясат теоретигі Дж.Сартори айтқан классикалық &#8220;билік партиясы&#8221; (Dominant party, Hegemonic party system) болды. Бірақ оның басты проблемасы &#8212; өткеннің жүгін арқалауы еді. Аманат жаманат болды. Бірақ саяси жүйе ол партияның ресурсын сақтап, саяси мағынасын &#8220;Әділет&#8221; брендімен қайта құруға тырысады. Бұл &#8212; легитимділікті қаптау талпынысы; қоғамдағы “әділет” сұранысын институттандыру әрекеті. Құрылым жасарып ғана емес, мәні де өзгеретін түрі бар”, &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Жанат Момынқұловтың сөзінше, &#8220;Әділет&#8221; не үшін құрылғаны енді түсінікті. Бұл қоғамның көкейіндегі &#8220;әділет, жаңару&#8221; сұранысына жауап.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>“Демек, бұл жолы тек &#8220;ре-структуризация&#8221; болмауы керек, қоғам күткен нақты өзгеріс керек. Ең бастысы, саяси элитаның мінез-құлқы, ниеті өзгеруі қажет. Жаңаратын элитаның халықпен байланысы аса маңызды.</p>
<p>Қоғамның партиялық мәдениеті төмендеу, тіпті жоқтың қасы. Сондықтан, екі центрист партияны бір-біріне жабыстырып, дәу партия жасапты. Енді оларға қарсы баланс сақтайтын қалған партияларды да жасартып, ірілендіріп, &#8220;лайықты қарсылас&#8221; жасасын. Әйтпесе, ескі әдіске салып, ертең &#8220;Республика, Ақ Жол, Ауыл&#8221; партиялары &#8220;біз де президенттің саясатын қолдаймыз&#8221; деп тұрмасына кепіл бар ма? Егер солай десе, әділ жолмен бәрін &#8220;Әділетке&#8221; қоса салу қисынды болар еді??!! &#8220;Күрделі геосаяси заманда&#8221; үлкен консолидация керек болса&#8230;” &#8211; дейді ол.</p>
<p>Егер осы саяси реформаның мазмұны өзгеріп, өзгеше болса, алдағы жылдарда партия жүйесінде басқарылатын бәсеке де орын ала жатар. Сарапшы егер, екі партия қосылып тек атауы өзгерсе &#8211; бұл қоғамдық апатия туғызып, алдағы кезеңде жүйеден тыс саяси белсенділік артады дейді.</p>
<p>“Не десек те, Қазақстан жаңа саяси кезеңге өтті. Қоғам болып түсініксіз бір трансформациядан өтіп жатырмыз. Қазір сол ойынның ережесі қайта жазылып жатыр. Кімнің кім екенін көретін сияқтымыз”, &#8211; дейді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>“Amanat” партиясы күні кеше “Әділетпен” бірікті. Партияның съезінде осындай шешім қабылданды.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qogam-bolyp-tusiniksiz-bir-transformacziyadan-otip-jatyrmyz-sarapshy/">Ойын ережесі қайта жазылып жатыр, кімнің кім екенін енді көреміз — сарапшы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>«Amanat» пен «Әділет»: Қазақстан қос партиялы жүйеге бет алды ма</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/amanat-pen-adilet-qazaqstan-qos-partiyaly-juiege-bet-aldy-ma/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Мейрамбек Қосжан]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 05 Jun 2026 09:53:58 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Сараптама]]></category>
		<category><![CDATA[аманат]]></category>
		<category><![CDATA[Әділет]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[партиялар]]></category>
		<category><![CDATA[сарапшы]]></category>
		<category><![CDATA[саясат]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=25633</guid>

					<description><![CDATA[<p>Белгілі сарапшы әрі саясаттанушы Жанат Момынқұлов Қазақстанда алдағы электоралды цикл қарсаңында саяси жүйеде жанданыс бары байқалатынын атап өтеді. Оның сөзінше, бұл өзгеріс кезекті сайлаудан гөрі, институционалдық қайта құрудың жаңа кезеңі сияқты. Конституцияның жаңаруы, Құрылтай мен Халық кеңесінің жасақталуы және саяси партиялар рөлінің күшеюі елдегі саяси жағдайды жаңа қырынан қарауға итермелейді, деп хабарлайды Tizgin.kz. Сарапшының сөзінше, &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/amanat-pen-adilet-qazaqstan-qos-partiyaly-juiege-bet-aldy-ma/">«Amanat» пен «Әділет»: Қазақстан қос партиялы жүйеге бет алды ма</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Белгілі сарапшы әрі саясаттанушы Жанат Момынқұлов Қазақстанда алдағы электоралды цикл қарсаңында саяси жүйеде жанданыс бары байқалатынын атап өтеді. Оның сөзінше, бұл өзгеріс кезекті сайлаудан гөрі, институционалдық қайта құрудың жаңа кезеңі сияқты. Конституцияның жаңаруы, Құрылтай мен Халық кеңесінің жасақталуы және саяси партиялар рөлінің күшеюі елдегі саяси жағдайды жаңа қырынан қарауға итермелейді, деп хабарлайды <a href="http://Tizgin.kz.">Tizgin.kz.</a></strong></p>
<p>Сарапшының сөзінше, бұл өзгерістерді бір доминант партия үлгісінен басқарылатын плюрализмге өту ретінде бағалауға болады. Жаңа саяси күштердің топтасып, жаңашыл “Әділет” партиясының құрылуы кездейсоқ емес. Ол саяси кеңістікті әртараптандыруға, элитаны жасартуға және жүйенің легитимдігін арттыруға бағытталған қадам деп ойлайды сарпашы. Жас “Әділет” партиясы Тоқаевтың реформизм мен “Жаңа Қазақстан” риторикасын қолдап қуаттаушы күш болмақ.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Қазіргі саяси жүйеде екі деңгейлі құрылым қалыптасып келеді. Бір жағынан, “Amanat” консерваторлық партиясы бұрынғыдай мемлекеттік басқарудың негізгі тірегі, аймақтармен байланыс пен әкімшілік ресурсты қамтамасыз ететін мықты институт болып қала беруі ықтимал. Екінші жағынан, “Әділет” өзін центрист, модернист, прогрессив партия ретінде көрсетіп, жаңа кадрларды тартатын, халықтың үмітін жаңалайтын, жастар қоғамын өзіне тартатын, саяси күн тәртібін жаңартуға бағытталған балама алаң деп ойлаймын. Бұл саясат сырттай бәсекелестікті көрсеткенімен, ішкі жүйеде бақылауды сақтауға мүмкіндік береді.</p>
<p>Сонымен бірге, партияларды ірілендіру орын алуы мүмкін. “Республика” партиясы қос центрист партияның бірінің құрамына енуі ықтимал. “Ақжол” партиясы басшысына сынның айтылуы кездейсоқ емес, ірілендіру процесінің нышаны болуы мүмкін бе?&#8221; &#8211; деп сұрақ қояды Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>Оның сөзінше, басты өзгерістер партиялық жүйенің өзіне байланысты болмақ.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Кейінгі жылдары бас партияның қоғаммен, әсіресе жастармен байланысы әлсірегені байқалады. Цифрлық ортада өскен жас буын саяси партияларды өсіретін әлеуметтік лифт емес, формалды құрылым ретінде қабылдайды. Праймериздер мен ішкі іріктеулерден кейін көптеген 30-40 жастағы белсенді, дарынды жас мамандар саяси жүйеден тыс қалып, саясаттан алшақтап кетіп жатады. Бұл – елдің интеллектуалдық және басқарушылық әлеуеті үшін ұзақ мерзімді тәуекел болуы мүмкін. Сонымен қатар, партиялар көбіне электоралдық тетік деңгейінде қалып, тұрақты кадрлық даму, бәсекеге негізделген элиталық жаңару институтына айнала алмады. Идеологиялық негізі де әлсіз, ал жаңа буынның талаптарына сай келетін технологиялық, инновациялық немесе ашық экономикалық дискурс жеткіліксіз&#8221;, &#8211; дейді сарапшы.</p></blockquote>
<p>Жанат Момынқұлов болжамдарға келгенде ең ықтималы – “Amanat” пен “Әділет” арасындағы басқарылатын қоспартиялылық сақталуы деп тұспалдайды. Бұл жағдайда жүйе тұрақтылықты сақтап, сыртқа бәсекелестік суретін көрсетеді. Бірақ мұндай модельдің бір әлсіздігі – қоғам тарапынан оны жасанды үдеріс болып қабылдану қаупі.</p>
<p><strong>Екінші болжам</strong> “Amanat” өз басымдығын сақтап, “Әділет” қосалқы, жанама, көмекші рөлде қалуы. Бұл модель тұрақтылықты сақтап, бірақ саяси жаңаруды тежеп, жастардың жүйеден алшақтауын күшейтуі мүмкін.</p>
<p><strong>Үшінші болжам</strong> – шектеулі бәсекелестік. “Әділет” жаңа технократтарды және жастарды тартып, саяси кеңістікті жандандырады. Бірақ бұл элита ішіндегі бәсекені күшейтуі ықтимал. Болашақта “Аманат” жасарып жаңармаса, “Әділет” партиясы саяси сахнадағы орталық рөлді қолына ала бастауы да мүмкін.</p>
<p><strong>Ең тәуекел сценарий</strong> – партиялардың элита топтарының құралына айналуы. Бұл тұста, формалды саяси бәсеке шынайы билік үшін ішкі күресті жасыратын тетікке айналады.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Меніңше, “Amanat”-тың таратылуы туралы әңгімелер қазір реалист емес сценарий болып көрінеді. Себебі ол мемлекеттік басқарудың негізгі институционалдық тірегі болып отыр. Оны қазір алмастыратын жаңа партияның шығуы күрделі өзгерістерге, тіпті тәуекелдерге себеп болуы мүмкін. Орталық партияның таратылуы саяси вакуум туғызып, басқарушылық тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін. Меніңше, “Аманат” таратылмаса да, көптеген аманаттықтар “Әділет” жолын таңдап көшті бастауы ықтимал. Ал “Amanat” пен “Әділет” партияларының бірігуі қазіргі логикаға сәйкес келмейді, себебі ол саяси бәсекелестік идеясының мәнін жояды. Сондықтан негізгі бағыт – осы екі центрист партияның функционалдық қызметтер бөлінісін сақтап, саяси жүйені шектеулі түрде жаңғырту болуы мүмкін.</p>
<p>Сонымен, Қазақстан партиялық жүйені жаңғыртуға қарай бет алған сыңайлы: бір жағынан басқарылатын жүйе сақталса, екінші жағынан шектеулі бәсекелестік енгізіледі. Бұл модельдің баяндылығы саяси алаңды бақылаумен қатар, жүйенің сапалы жаңаруына байланысты болады. Негізгі қауіп халықтың оппозициясынан емес, ішкі эрозиядан туындайды: жастар саяси алаңнан тыс қалса, институттарға сенімнің төмендеуі және элиталық бәсекенің бақылаудан шығу тәуекелі саяси реформалардың шынайы мән-мақсатын тежейді&#8221;, &#8211; дейді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>Еске сала кетейік, жазда Парламент тарап, оның орнына Құрылтай құрылады. Құрылтай құрамында 145 депутат болмақ.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/amanat-pen-adilet-qazaqstan-qos-partiyaly-juiege-bet-aldy-ma/">«Amanat» пен «Әділет»: Қазақстан қос партиялы жүйеге бет алды ма</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ресей орбитасы мен Түркі дәлізі: Қазақстанға қай бағыт тиімді</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/resei-orbitasy-men-turki-dalizi-qazaqstanga-qai-bagyt-tiimdi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Сауыр Шәйкенов]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 19 May 2026 10:37:39 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Арнайы жобалар]]></category>
		<category><![CDATA[Сараптама]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақстан]]></category>
		<category><![CDATA[Қасым-Жомарт Тоқаев]]></category>
		<category><![CDATA[Ресей]]></category>
		<category><![CDATA[саясат]]></category>
		<category><![CDATA[Түркия]]></category>
		<category><![CDATA[Түркі интеграциясы]]></category>
		<category><![CDATA[ықпал]]></category>
		<category><![CDATA[экономика]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=23649</guid>

					<description><![CDATA[<p>Интернетті Тұран одағының елесі кезіп жүргеніне 10 жылдан асып кетті. Бұл әңгіме әсіресе, Түркі мемлекеттері ұйымының саммиттері кезінде жанданып барып басылады. Түркістандағы бейресми саммиттен кейін әлеуметтік желідегі жұрт жиында сөз алған басшылардың әр сөзінен саяси астар іздеп, талқыға салып жатыр. Шын мәнінде Орталық Азия мен Каспий төңірегі ТМД, ШЫҰ, ҰҚШҰ, ЕАЭО, ТМҰ сияқты интеграциялар бәсекесіне &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/resei-orbitasy-men-turki-dalizi-qazaqstanga-qai-bagyt-tiimdi/">Ресей орбитасы мен Түркі дәлізі: Қазақстанға қай бағыт тиімді</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Интернетті Тұран одағының елесі кезіп жүргеніне 10 жылдан асып кетті. Бұл әңгіме әсіресе, Түркі мемлекеттері ұйымының саммиттері кезінде жанданып барып басылады.</strong></p>
<p><strong>Түркістандағы бейресми саммиттен кейін әлеуметтік желідегі жұрт жиында сөз алған басшылардың әр сөзінен саяси астар іздеп, талқыға салып жатыр. Шын мәнінде Орталық Азия мен Каспий төңірегі ТМД, ШЫҰ, ҰҚШҰ, ЕАЭО, ТМҰ сияқты интеграциялар бәсекесіне кенде емес. Кейінгі жылдары оған «С5+» форматындағы форумдар қосылды. Осылардың ішінде Қазақстан үшін Мәскеуге кіндігі байланған Еуразиялық интеграция тиімді ме, Анкараға арқа сүйеген Түркі интеграциясы пайдалы ма?</strong></p>
<p><strong>Tizgin.kz бүгінгі материалда түркі ынтымағының еуразиялық интеграциядан қандай айырмашылығы бар екенін прагматикалық пайыммен сараптайды.</strong></p>
<p><strong>Дронды армия VS Ядролық арсенал</strong></p>
<p>Ресей әлі де болса әлемдегі ең ірі әскери державалардың бірі болып саналады. <strong>SIPRI (Стокгольм халықаралық бейбітшілікті зерттеу институты)</strong> деректеріне сүйенсек, 2021 жылы Ресейдің қорғанысқа жұмсаған шығыны шамамен 66 млрд доллар болған. Украинадағы соғыстан кейін бұл көрсеткіш күрт өсіп, елдің бүкіл экономикасы соғысқа қызмет көрсетіп тұр. Осылайша қорғаныс саласындағы жылдық шығын <strong>100 млрд доллардан</strong> асып кетті. Тұрақты армиясы <strong>1,3 млн адам</strong> деп есептеледі. Мұның сыртында 2 млн адам резервте тұр. Әскери авиацияда шамамен 4100 ұшақ бар, танк саны 5500-ден асады. Ал әскери-теңіз флоты шамамен 781 кемеден тұрады. Оның құрамында ұшақ тасымалдайтын кемелер мен ядролық сүңгуір қайықтар да бар.</p>
<figure id="attachment_23655" aria-describedby="caption-attachment-23655" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" class="size-full wp-image-23655" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b5510a58-2f6d-48f5-b3c9-0217421d9457.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b5510a58-2f6d-48f5-b3c9-0217421d9457.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b5510a58-2f6d-48f5-b3c9-0217421d9457-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b5510a58-2f6d-48f5-b3c9-0217421d9457-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b5510a58-2f6d-48f5-b3c9-0217421d9457-768x512.jpg 768w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23655" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Ресейдің басты артықшылығы – ядролық арсеналы. SIPRI бағалауы бойынша бұл елде шамамен 5580 ядролық оқтұмсық бар. Бұл әлемдегі теңдессіз арсенал болып есептеледі. Сондай-ақ, Ресей БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіндегі <strong>вето құқығына ие 5 тұрақты мүшенің</strong> бірі. Global Firepower рейтингінде Ресей әлемдегі ТОП-3 әскери күштің қатарында тұр.</p>
<p>Мәскеу КСРО-ның ресми мұрагері болғандықтан, әскери ықпалы тек өз аумағымен шектелмейді. <strong>Сириядағы Хмеймим авиабазасы мен Тартус әскери-теңіз базасы, Армениядағы 102-базасы, Қырғызстандағы Қант авиабазасы және Тәжікстандағы 201-әскери база</strong> Ресейдің посткеңестік кеңістіктегі және Таяу Шығыстағы әскери ықпалын сақтап отыр. Әсіресе Тәжікстандағы 201-базада шамамен 7000 әскери қызметкер, танктер, бронетехника, артиллерия және дрон жүйелері орналасқан.</p>
<figure id="attachment_23657" aria-describedby="caption-attachment-23657" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" class="size-full wp-image-23657" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/507084cb-953b-4691-a26c-8b8d5aa2525b.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/507084cb-953b-4691-a26c-8b8d5aa2525b.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/507084cb-953b-4691-a26c-8b8d5aa2525b-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/507084cb-953b-4691-a26c-8b8d5aa2525b-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/507084cb-953b-4691-a26c-8b8d5aa2525b-768x512.jpg 768w" sizes="(max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23657" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Қазақстан өзінің әуе қорғанысын Ресей инфрақұрылымы арқылы қамтамасыз етіп отыр. Байқоңыр ғарыш айлағы 2050 жылға дейін Ресейге жалға берілген. Сарышаған полигоны зымыранға қарсы қорғаныс жүйелерін сынайтын негізгі әскери-техникалық нысанның бірі саналады. Балқаш радиолокациялық торабы мен №929 ұшу сынақ инфрақұрылымы және бар. Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымы әскери үйлестіру, қауіпсіздік архитектурасы мен қарулану стандарты арқылы Қазақстанның әскери жүйесін Ресейге байлап ұстайды. 2022 жылғы Қаңтар трагедиясында ҰҚШҰ ахуалды тұрақтандырушы күш ретінде тартылған болатын.</p>
<p><strong>Ал Түркия кейінгі онжылдықта</strong> әскери технологиялық держава ретінде қалыптаса бастады. Елдің қорғанысқа жұмсаған жылдық шығын <strong>15-20 млрд доллар</strong> шамасында деп бағаланады. NATO-дағы ең ірі армиялардың бірін ұстап отырған Анкара классикалық армия моделінен гөрі қорғаныс технологиясына негізделген модельге бейім.</p>
<figure id="attachment_23659" aria-describedby="caption-attachment-23659" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23659" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/f0f58a02-5a72-4681-9421-dbfbe938eea9.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/f0f58a02-5a72-4681-9421-dbfbe938eea9.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/f0f58a02-5a72-4681-9421-dbfbe938eea9-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/f0f58a02-5a72-4681-9421-dbfbe938eea9-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/f0f58a02-5a72-4681-9421-dbfbe938eea9-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23659" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Әсіресе <strong>Baykar, Aselsan және TAI</strong> секілді компаниялар Түркияның жаңа әскери-индустриялық бейнесін қалыптастырды. Baykar компаниясының Bayraktar TB2 атты дрондарын 37 мемлекет сатып алған. Әсіресе <strong>Украина, Польша, Әзербайжан, Қатар, Сауд Арабиясы мен Африка Түркия</strong> үшін негізгі импорттаушы болып отыр. Baykar-дың экспорт келісімдері бірнеше миллиард доллармен есептеледі. Компания Украинада локализация жобаларын іске қосты, Әзербайжанмен әскери кооперация орнатты және Қазақстанмен сервистік келісімдер жүргізе бастады.</p>
<figure id="attachment_23658" aria-describedby="caption-attachment-23658" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23658" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/50767571-7448-48a4-a018-297eea306dc0.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/50767571-7448-48a4-a018-297eea306dc0.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/50767571-7448-48a4-a018-297eea306dc0-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/50767571-7448-48a4-a018-297eea306dc0-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/50767571-7448-48a4-a018-297eea306dc0-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23658" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Ал Aselsan Түркиядағы ең ірі әскери электроника өндірушісі саналады. Компанияның жылдық табысы шамамен 3 млрд доллардан асады және ол 80-нен астам елге өнім экспорттайды. Aselsan радар жүйелері, әскери байланыс пен электронды соғыс жүйелерін, авиациялық электроника өндіреді. Ал TAI әскери авиация, дрон, тікұшақ және жаңа буын жойғыш ұшақтар өндірісін дамытуда. Түркияның қорғаныс саласындағы экспорты 2024-2025 жылдары 7 млрд доллардан асты. Сонымен қатар Түркияның Катарда, Сомалиде, Сирияда, Иракта және Ливияда әскери инфрақұрылымы бар.</p>
<p><strong>Шикізат VS Қайта өңдеу</strong></p>
<p>Экономикалық тұрғыдан <strong>Ресей мен Түркия екі түрлі модель</strong> ұсынады. IMF (Халықаралық валюта қоры) деректері бойынша Ресейдің номиналды жалпы ішкі өнімі шамамен <strong>2,1 трлн доллардың</strong> айналасында. Ал Түркияның номиналды жалпы ішкі өнімі шамамен <strong>1,3 трлн доллар</strong>. Әлемдік жалпы ішкі өнім құрылымында Ресейдің үлесі шамамен 2,5% болса, Түркияның үлесі шамамен 1,4% деңгейінде.</p>
<p>Сатып алу қабілеті бойынша қарасақ, Ресей ішкі экономикалық қуаты жөнінен әлемдегі ТОП-6 экономика қатарына кіреді. Бірақ Ресей экономикасының негізгі тіректері мұнай, газ, металл және астық экспорты болып қала береді. Ел экспортының негізгі бөлігі энергия ресурстары мен шикізатқа негізделген. Сондықтан Ресей экономикасы санкцияларға, технологиялық шектеулерге және энергия бағасына өте тәуелді.</p>
<p>Ал Түркия экономикасының ерекшелігі – өндірістік және логистикалық құрылымында. Түркия машина жасау, техника, автокомпонент, тоқыма өнеркәсібі, құрылыс және қорғаныс өнеркәсібі арқылы әртараптандырылған индустриялық модель қалыптастырды.</p>
<figure id="attachment_23660" aria-describedby="caption-attachment-23660" style="width: 1600px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23660" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65.jpg" alt="" width="1600" height="954" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65.jpg 1600w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65-300x179.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65-1024x611.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65-768x458.jpg 768w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/e6be5c55-8e2a-460d-af3e-55959b1f0c65-1536x916.jpg 1536w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption id="caption-attachment-23660" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Қазақстан үшін Ресейдің ең үлкен артықшылықтарының бірі – <strong>инфрақұрылымдық ықпал тетігі</strong>. Қазақстан мұнайының шамамен 80%-ы Ресей аумағында жатқан Каспий құбыр консорциумы арқылы экспортталады. Бұл құбыр Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ кен орындарын Новороссийск порты арқылы Еуропадағы импорттаушылармен байланыстырады. Осылайша Қазақстан бюджетінің негізгі экспорттық кірісі Ресейдегі транзиттік инфрақұрылымға тәуелді болып отыр.</p>
<p>2025 жылғы Каспий құбыр консорциумы инфрақұрылымына жасалған дрон шабуылдары мұнай тасымалының қысқаруына және экспорттық тәуекелдердің күрт өсуіне әкелді. Кейбір сарапшылар миллиардтаған доллар шығын келгенін де айтты. Кейінгі жылдары Қазақстан Германияға «Дружба» құбыры арқылы мұнай экспорттауды жолға қойғандай болған. Мәскеу ол саңылауды да жауып, әлдеқайда күрделі нұсқа ұсынып отыр. Қысқартып айтқанда, Қазақстан бюджетінің негізгі кірісі Ресейдің транзиттік жүйесіне тәуелді күйінде қалып тұр. Түркі ынтымақтастығы арқылы Орта дәліздің әлеуетін кеңейту Қазақстанға осы жағынан маңызды.</p>
<figure id="attachment_23662" aria-describedby="caption-attachment-23662" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23662" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/a5ead7bf-13a7-4560-8104-bb399ed5fee3.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/a5ead7bf-13a7-4560-8104-bb399ed5fee3.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/a5ead7bf-13a7-4560-8104-bb399ed5fee3-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/a5ead7bf-13a7-4560-8104-bb399ed5fee3-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/a5ead7bf-13a7-4560-8104-bb399ed5fee3-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23662" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>2025 жылы Қазақстан импортының шамамен 29,7%-ы Ресейге тиесілі болды. Басқаша айтсақ, күнделікті өмірге деп сырттан алатын тауар мен азық-түліктің үштен бірін Ресейден әкеліп отырмыз. Қазақстан мен Ресей арасындағы сауда айналымы шамамен 27,4 млрд долларға жетті. Осылайша Қытайдың өзін қайта екінші орынға ығыстырды. Бұл Мәскеудің Қазақстан экономикасындағы салмағы әзірге мызғымайтынын көрсетеді.</p>
<figure id="attachment_23661" aria-describedby="caption-attachment-23661" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23661" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/21eb3683-4bda-4af2-a74d-2050872cff69.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/21eb3683-4bda-4af2-a74d-2050872cff69.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/21eb3683-4bda-4af2-a74d-2050872cff69-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/21eb3683-4bda-4af2-a74d-2050872cff69-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/21eb3683-4bda-4af2-a74d-2050872cff69-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23661" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Оның үстіне Еуразиялық экономикалық одақ Қазақстанда ортақ кедендік саясат, ортақ техникалық регламент, ортақ тариф шектеулері арқылы мемлекеттен де үстем жүйе қалыптастырып отыр. Бұл Қазақстанның толық дербес тариф саясатын жүргізу мүмкіндігін шектейді.</p>
<p>Ұлттық экономика министрлігінің дерегі бойынша, 2015-2024 жылдар аралығында Қазақстанға ең көп инвестиция салған елдердің ішінде <strong>Ресей төртінші, Түркия оныншы орында</strong> тұр. Екі елдің 10 жылда Қазақстанға салған инвестициясының айырмашылығы 4 еседен асады.</p>
<p><strong>Жұмсақ күш пе, жымысқы күш пе?</strong></p>
<p>Орталық Азиядағы Ресейдің жұмсақ күш ықпалы әлі де өте күшті. БҰҰ деректеріне сүйенсек әлемде <strong>258 миллионнан астам адам</strong> орыс тілінде сөйлейді. Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Дәурен Абаев Қазақстан халқының шамамен 95%-ы орыс тілін меңгергенін ресми мәлім еткен. Сонда жер бетіндегі орысша сөйлей алатын 258 миллион адамның 20,2 миллионы (7,8 %) қазақстандық деген сөз.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-23666" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b3d679c4-f425-4fcb-a996-74e06b2b2226.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b3d679c4-f425-4fcb-a996-74e06b2b2226.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b3d679c4-f425-4fcb-a996-74e06b2b2226-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b3d679c4-f425-4fcb-a996-74e06b2b2226-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/b3d679c4-f425-4fcb-a996-74e06b2b2226-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /></p>
<p>Қазақстан сегментінде шамамен 19 мың Telegram арна мен 2600-ден астам топ тіркелген. Олардың аудиториясы 67,6 млн деп бағаланған. Елдегі ең ірі Telegram арналардың басым бөлігі де орыс тілінде немесе қос тілде ақпарат таратады. Tengrinews.kz арнасының аудиториясы 259 мыңнан асады, Маргұлан Сейсембай арнасы 214 мыңнан астам, Zakon.kz 204 мыңнан астам, НОВОСТИ 24/7 арнасы 185 мыңнан астам жазылушы жинаған.</p>
<figure id="attachment_23663" aria-describedby="caption-attachment-23663" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23663" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/966a7621-a2dd-4410-9043-26ed3ba4afb3.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/966a7621-a2dd-4410-9043-26ed3ba4afb3.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/966a7621-a2dd-4410-9043-26ed3ba4afb3-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/966a7621-a2dd-4410-9043-26ed3ba4afb3-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/966a7621-a2dd-4410-9043-26ed3ba4afb3-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23663" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Украинамен байланысты санкциялардың әсеріне қарамастан Қазақстанның YouTube кеңістігінде де орыс тілді ойын-сауықтың ықпалы сақталып тұр. Kazakhstan Top-100 рейтингіндегі ең ірі арналардың едәуір бөлігі орыс тілді аудиторияға бағытталған. KiKiDo және Family Box арналарының әрқайсысында 13,6 млн жазылушы бар, Viki Show арнасы 13,2 млн, ShadowPriestok 8,3 млн, TheKateClapp 7,2 млн, BadComedian 6 млн аудитория жинаған. Ал қазақ тілді ұлттық арналардың көрсеткіштері салыстырмалы түрде әлдеқайда төмен. Qazaqstan TV арнасының аудиториясы 3,7 млн, Balapan TV – 2,6 млн, Astana TV – 1,8 млн деңгейінде қалып отыр.</p>
<figure id="attachment_23664" aria-describedby="caption-attachment-23664" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23664" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/5d31f8f4-6ff0-42e8-b9b5-bad5b8cd8959.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/5d31f8f4-6ff0-42e8-b9b5-bad5b8cd8959.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/5d31f8f4-6ff0-42e8-b9b5-bad5b8cd8959-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/5d31f8f4-6ff0-42e8-b9b5-bad5b8cd8959-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/5d31f8f4-6ff0-42e8-b9b5-bad5b8cd8959-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23664" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Ресей мен Түркия арасындағы жұмсақ күш бәсекесі халықаралық индекстерде де көрінеді. 2025 жылғы Brand Finance жариялаған Global Soft Power Index рейтингінде Ресей 16-орынға, ал Түркия 26-орынға жайғасты. Алайда 2022 жылдан кейін Ресейдің жұмсақ күші халықаралық оқшаулану мен Украинадағы соғыс салдарынан айтарлықтай репутациялық қысымға түскенін айту керек.</p>
<figure id="attachment_23665" aria-describedby="caption-attachment-23665" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23665" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/89b238b6-79fa-4159-a7f8-c5627bd23388.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/89b238b6-79fa-4159-a7f8-c5627bd23388.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/89b238b6-79fa-4159-a7f8-c5627bd23388-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/89b238b6-79fa-4159-a7f8-c5627bd23388-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/89b238b6-79fa-4159-a7f8-c5627bd23388-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23665" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Ал Түркия жұмсақ күшті мәдени экспорт, сериал индустриясы, туризм, гуманитарлық бағдарламалар, білім және логистика арқылы күшейтіп келеді. Түрік сериалдары бүгінде Түркияның ең ірі мәдени экспорт құралдарының біріне айналды. Бұл ел жыл сайын шамамен 150-ден астам сериал өндіріп шығарады. Түрік сериалдары 170-тен астам елде көрсетіледі және олардың жалпы аудиториясы шамамен 1 млрд адамға жетеді. Аудиториясы Балқаннан Орталық Азияға, Таяу Шығыстан Латын Америкасына дейінгі аумақты қамтиды. Түрік сериалдары экспортының көлемі 1 млрд доллардан асқаны туралы есептер бар.<br />
Ресейде 60 мың қазақстандық жоғары білім алып жүрсе, Түркияда оқитын қазақстандықтардың жалпы саны шамамен 14 мың адамға жеткен. Оның ішінде 300 қазақстандық 2024-2025 оқу жылында Türkiye Bursları бағдарламасы арқылы грант иеленген.</p>
<p>Yunus Emre Institute мәліметі бойынша, Астанадағы түрік тілі курстарына пандемия кезінде шамамен 8000 өтініш түскен. Әлем бойынша түркі тілдес кеңістіктің көлемі 170-200 млн адамнан асады. Бұл тұрғыда нақты стандартқа сай есеп жоқ. Түркиялық зерттеушілер түркі тілдес елдердің ана тілін ұлы түрік тілінің диалектісі ретінде қарастыратынын баса айту керек.</p>
<p><strong>Институттар ықпалы</strong></p>
<p>Еуразиялық экономикалық одақтың жиынтық жалпы ішкі өнімі 3 трлн долларға, өзара сауда айналымы 95 млрд долларға жетті.</p>
<p>Ал Түркі мемлекеттері ұйымының жиынтық жалпы ішкі өнімі<strong> 2,4 трлн доллар болса, өзара сауда көлемі 57 млрд доллардан</strong> асқан.</p>
<p>Мәскеу бұрын КСРО құрамында болған түркі тектес елдерге ықпалын ТМД арқылы, еуразиялық интеграция ұраны, ҰҚШҰ мен Ауғанстан факторы арқылы сақтауды жолға қойып алған.</p>
<figure id="attachment_23667" aria-describedby="caption-attachment-23667" style="width: 1536px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23667" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/3a327ccc-cecf-47e1-af1e-81fbc5b85980.jpg" alt="" width="1536" height="1024" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/3a327ccc-cecf-47e1-af1e-81fbc5b85980.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/3a327ccc-cecf-47e1-af1e-81fbc5b85980-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/3a327ccc-cecf-47e1-af1e-81fbc5b85980-1024x683.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/3a327ccc-cecf-47e1-af1e-81fbc5b85980-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1536px) 100vw, 1536px" /><figcaption id="caption-attachment-23667" class="wp-caption-text">Инфокесте: AI/Tizgin.kz</figcaption></figure>
<p>Ал Анкара 2008 жылы құрылған ТҮРКПА арқылы түркі мемлекеттері арасындағы парламентаралық координацияны баяу болса да біртіндеп жолға қойып келеді. Ал 1993 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан ТҮРКСОЙ институтын түркі әлемінің UNESCO-сы деп айтуға болады.</p>
<p>Қазақстан ТМД аясында 2024 жылы құрылған орыс тілін дамыту жөніндегі халықаралық ұйымның шарттарын ратификациялаған. Штаб-пәтері Ресейдің Сочи қаласында тұрған ұйымның халықаралық ауқымдағы жұмысына Астана бюджеттен жыл сайын кемінде 43 млн теңге бөлетіні ресми мәлім болған.</p>
<p>Ал 2010 жылы құрылған Халықаралық Түркі академиясының штаб-пәтері Астанада орналасқан. Түркі интеграциясының ғылыми-интеллектуалдық платформасы ретінде жұмыс істейтін ұйымның 50 пайызға жуық шығынын Түркия көтеріп отыр. 2022 жылы Қазақстан бұл ұйымға жыл сайын кемінде 1 млн доллар қаражат бөліп отырғаны ресми айтылды.</p>
<p><strong>Демографиялық әлеует</strong></p>
<p>Ұзақ мерзіммен өлшесек, Ресей халықтың қартаюы, еңбекке қабілетті халық санының азаюы, еңбек күшінің тапшылығы және эмиграция проблемаларына тап болып отыр. Мұндағы орта жас шамамен 40,7 жасқа жеткен. Украинадағы соғыстың алғашқы 2 жылында Ресейден 1 млн адам кетті дейтін деректер бар.<br />
Ал түркі әлеміндегі демографиялық динамика әлдеқайда жас. Өзбекстанда орта жас шамамен 27 жыл, Қырғызстанда 25,5 жыл Қазақстанда 32,3 жыл, Түркияда 34,9 жыл, Әзербайжанда 34,1 жыл деңгейінде.</p>
<p>Қалай дегенмен де Ресей әлі де Орталық Азиядағы негізгі қатты күш орталығы болып қала береді. Мәскеудің басты артықшылықтары әскери инфрақұрылым, ядролық арсенал, транзит, энергетикалық ықпал тетігі және посткеңестік институттар болып отыр. Алайда Түркия жұмсақ күш, қорғаныс технологиялары, логистика, мәдени ықпал, білім және түркі интеграциясы арқылы күшейіп келе жатқан геоэкономикалық күш ретінде алға шығып келеді.</p>
<p>Қазақстан үшін бұл екі ықпал бір-бірін толық жоққа шығаратын таңдау емес. Алайда аймақтағы ықпал табиғаты өзгеріп жатыр: Ресейдің дәстүрлі қатты күш ықпалы сақталғанымен, Түркияның жұмсақ күші мен геоэкономикалық интеграцияға негізделген моделі барған сайын күшейе береді.</p>
<p><strong>«Ресей мен Түркия Қазақстан үшін әртүрлі функциялар атқарады»</strong></p>
<p><strong>Шығыстанушы-саясаттанушы Жанат Момынқұлов</strong> Қазақстан осы тенденцияларды бәрін сергек санамен бағамдап отырғанын айтады.</p>
<figure id="attachment_23668" aria-describedby="caption-attachment-23668" style="width: 1364px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-23668" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/80d12bd2-1254-4e4f-8948-1084fcaceacd.jpg" alt="" width="1364" height="1004" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/80d12bd2-1254-4e4f-8948-1084fcaceacd.jpg 1364w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/80d12bd2-1254-4e4f-8948-1084fcaceacd-300x221.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/80d12bd2-1254-4e4f-8948-1084fcaceacd-1024x754.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/05/80d12bd2-1254-4e4f-8948-1084fcaceacd-768x565.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1364px) 100vw, 1364px" /><figcaption id="caption-attachment-23668" class="wp-caption-text">Жанат Момынқұлов</figcaption></figure>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Президент Тоқаевтың ТМҰ-ны геосаяси да, әскери де одақ емес деп сипаттауы (Түркістанда бейресми саммитте – ред.) түркі және түркі емес елдерге қатар айтылған сигнал. Бұл Қазақстанның нақты, сыртқы саяси ұстанымын, стратегиялық жағдайын көрсететін мәлімдеме болды. Бұл ұстаным елдің қазіргі халықаралық позициясының шектеулері мен мүмкіндіктерін қатар бейнелейді&#8221;, &#8211; дейді сарапшы.</p></blockquote>
<p>Оның пайымдауынша, Қазақстан үшін «орыс әлемі» мен түркі интеграциясының қайсысының болашағы бар деген сұрақ дұрыс емес.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Қазақстан үшін Ресей бағыты мен түркі бағыты әртүрлі функцияларды атқарады. Қазақстан ҰҚШҰ аясында ұжымдық қорғаныс жүйесіне кірген, ал Еуразиялық одақта экономикалық-кедендік кеңістікке интеграцияланған. Бұған қоса ең ұзын ортақ шекарамыз, транзиттік тәуелділік, инфрақұрылымдық байланыстар бар. Өкінішке орай, Ресей бағытын қысқа және тіпті орта мерзімде баламасыз деп айтуға мәжбүрміз&#8221;, &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Ғалым түркі бағыты Қазақстанға Каспий арқылы Еуропаға балама логистикалық дәліздер ашуға, Түркия мен Әзербайжан арқылы жаңа нарықтарға шығуға, сондай-ақ туыстық мәдени-гуманитарлық байланыстарды күшейтуге мүмкіндік береді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Ресей бағыты қазіргі жүйенің негізі болса, түркі интеграциясы болашақтағы маневр кеңістігін кеңейтетін стратегиялық ресурс.</p>
<p>Түркия Ресейдің қауіпсіздік ықпалына балама бола ала ма? Қазіргі жағдайда бұл мүмкін емес. Түркия аймақта толыққанды қауіпсіздік провайдері бола алмайды, өйткені оның Орталық Азияда Ресейдегідей әскери инфрақұрылымы жоқ, ұжымдық қорғаныс кепілдіктерін ұсынбайды және географиялық тұрғыдан да тікелей қатысуы шектеулі. Түркия НАТО мүшесі болғанымен, бұл ұйымның қауіпсіздік міндеттемелері Орталық Азияға таралмайды. Түркияның өзі де көпвекторлы, автономиялық саясат жүргізіп, Ресеймен де, Қытаймен де, Батыспен де қарым-қатынасын сақтайды, &#8211; дейді шығыстанушы,</p></blockquote>
<p>Сарапшы Астана ТМҰ-ны саналы түрде әскери немесе қатаң саяси одаққа айналдырудан бас тартып отыр деп есептейді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Бұл ұстаным – Түркия мен Әзербайжанға түсінікті болған саналы стратегия. Бірақ Әлиев саммитте 21 ғасырда <strong>Түркі әлемі ықпалды геосаяси орталық болуы тиіс</strong> десе, Ердоған елдерді <strong>әскери өндіріс пен технология жасауда күш біріктіруге шақыруы</strong> Қазақстанның айтқанына қайшы болды. Демек елдердің позициялары әртүрлі болғанымен Тоқаевтың айтқаны реализмге сәйкеседі. Қазақстан ортақ қарулы күштер құру, бірлескен сыртқы саясат жүргізу немесе антиресейлік риторикаға бару сияқты қадамдардан аулақ. Анкара да өз кезегінде асықпай, кезең-кезеңімен әрекет етеді. Түркия алдымен көлік пен сауда, кейін стандарттар мен білім беру, содан соң ғана қорғаныс өнеркәсібі және ең соңында мүмкін саяси мәселелерді үйлестіру ниетінде.</p>
<p>Қазіргі кезеңде ТМҰ әдейі «жұмсақ интеграция» шеңберінде қалып отыр. ТМҰ-ның геоэкономикалық және стратегиялық платформа ретінде күшеюі мүмкін. Орта дәліз, көлік-логистиканың маңызы артады. Түркі ұйымы осындай нақты техникалық істермен айналысқаны дұрыс.</p>
<p>Астана бір мезгілде Ресеймен, Түркиямен, Қытаймен және Батыспен жұмыс істей отырып, әрқайсысын әртүрлі функцияда пайдаланады. Мұндай модельді шартты түрде «көп қабатты егемендік» деп сипаттауға болады. Қазақстан геосаяси жағдайды шайқалтпай сақ қимылдағаны жөн, &#8211; дейді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>Ресей элитасында түркі интеграциясын федерацияның құрамындағы Татар, Башқұрт, Чуваш, Тыва, Якут, Алтай өлкесі, Кабардин-Балқар, Дағыстан, Хакас, Қарашай-Шеркес автономияларын бөліп әкететін қауіп көретін топтар бар. Әлемнің екінші үлкен экономикасы болып тұрған Қытай да түркі интеграциясына ұйғыр проблемасы контексінен сақтықпен қарап отыр.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/resei-orbitasy-men-turki-dalizi-qazaqstanga-qai-bagyt-tiimdi/">Ресей орбитасы мен Түркі дәлізі: Қазақстанға қай бағыт тиімді</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Қазақстан Таяу Шығыстағы ахуалдың тезірек тынышталуына неге мүдделі</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-tayau-shygystagy-ahualdyn-tezirek-tynyshtaluyna-nege-muddeli/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Мейрамбек Қосжан]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 16 Mar 2026 04:46:01 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-2]]></category>
		<category><![CDATA[Геосаясат]]></category>
		<category><![CDATA[Абзал Құспан]]></category>
		<category><![CDATA[АҚШ]]></category>
		<category><![CDATA[бітімгерлік]]></category>
		<category><![CDATA[геосаясат]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[Израиль]]></category>
		<category><![CDATA[Иран]]></category>
		<category><![CDATA[Қасым-Жомарт Тоқаев]]></category>
		<category><![CDATA[Пезешкиан]]></category>
		<category><![CDATA[Таяу Шығыс]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=17704</guid>

					<description><![CDATA[<p>Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Таяу Шығыста зымырандар атыла бастағалы бері қақтығыстың тек бейбіт жолмен шешілетінін бірнеше рет мәлім етті. АҚШ пен Израильдің Иранмен текетіресі қыза түскен тұста Иран президенті Масуд Пезешкианның аймақтағы шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған соңғы мәлімдемесіне де қолдау білдірді. Қазақстан осы жағдайда нақты неге осындай ұстанымда отырғанын Tizgin.kz порталы белгілі саясаттанушы Жанат Момынқұлов пен Абзал &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-tayau-shygystagy-ahualdyn-tezirek-tynyshtaluyna-nege-muddeli/">Қазақстан Таяу Шығыстағы ахуалдың тезірек тынышталуына неге мүдделі</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Таяу Шығыста зымырандар атыла бастағалы бері қақтығыстың тек бейбіт жолмен шешілетінін бірнеше рет мәлім етті. АҚШ пен Израильдің Иранмен текетіресі қыза түскен тұста Иран президенті Масуд Пезешкианның аймақтағы шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған соңғы мәлімдемесіне де қолдау білдірді. Қазақстан осы жағдайда нақты неге осындай ұстанымда отырғанын <a href="http://Tizgin.kz">Tizgin.kz</a> порталы белгілі саясаттанушы Жанат Момынқұлов пен Абзал Құспаннан сұрап көрді.</strong><strong> </strong></p>
<p><strong>«Дәл осы жерде Тоқаевтың дипломатиясы керек».</strong></p>
<p>Қазақстан президенті бұған дейін Иранның уақытша басқарушы кеңесі қабылдаған көрші елдерге шабуыл жасаудан бас тарту туралы шешімін оң бағалаған еді. Қасым-Жомарт Тоқаев бұл қадамды Таяу Шығыстағы жағдайды тұрақтандыру мен қақтығыстың өршуін тоқтату жолындағы маңызды бастама деп санайды.</p>
<p>Оның алдында Иран президенті Масуд Пезешкиан көрші мемлекеттерге соққы беруді тоқтату туралы шешімнің мақұлданғанын және бұл қадам аймақтағы бейбітшілікті сақтауға бағытталғанын хабарлаған болатын. Соған қарамастан, Иран тарапы соққыны жалғастырып жатты.</p>
<p><strong>Сарапшы Жанат Момынқұлов </strong>Таяу Шығыстағы ахуал түбінде геосаяси салқындықтың Орталық Азия елдеріне ойысуына апаруы мүмкін деп болжайды.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-17706 size-large" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377-1024x580.png" alt="" width="1024" height="580" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377-1024x580.png 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377-300x170.png 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377-768x435.png 768w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377-390x220.png 390w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/67bbf7887a7ca431820377.png 1042w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<blockquote class="quote-light"><p><em>«Міне, сондықтан дәл Тоқаевтың (Қасым-Жомарт Тоқаев – Қазақстан Президенті) дипломатиясы осы кезеңде ауадай қажет. Ол жақында ғана осының бәрі болатынын бәлкім, болжай отырып, АҚШ президенті Дональдың Трамптың болмашы, бірақ әлеуеті бар Бейбітшілік кеңесіне кіруіміз, Ибрахим келісіміне қосылуы, сонымен қатар Газаға көмек жіберуге дайындығы – Америкаға жолдаған сигналы. Сонымен қоса оған жауап ретінде Трамптың аузымен Қазақстанды орта держава деңгейіне көтере отырып, Қазақстанды халықаралық актор ретінде әлем сахнасына қайта оралуына, бейбітшілік алаңына орын алуына Америка қолдау көрсетіп отыр. Бұл – екіжақты процес. Бұл – күрделі дипломатия», &#8211; дейді ол.</em></p></blockquote>
<p>Қазақстан Иранмен Каспий арқылы шектесіп жатыр</p>
<p>Ал <strong>Мәжіліс депутаты Абзал Құспанның</strong> сөзінше, Иран Каспий теңізі арқылы Маңғыстау облысымен шектеседі. Сөзінше, егер Ирандағы соғыс өрті лаулап кете берсе, ол елден қалың босқын басқа елдерге қаша бастауы мүмкін.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter wp-image-17707 size-large" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-1024x682.jpg" alt="" width="1024" height="682" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-1024x682.jpg 1024w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-768x512.jpg 768w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-1536x1024.jpg 1536w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/d012adbf-6351-4664-a2b5-4d306a1367dc-2048x1365.jpg 2048w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<blockquote class="quote-light"><p><em>«Маңғыстауға босқындар саны көбеюі мүмкін. Тікелей теңізбен есептегенде 550-600 шақырым (Иран мен Маңғыстау облысының арасы) болады екен. Біз Еуропаны көрдік қой. Африка елдерінен қашқан босқындар үлкен-үлкен теңіздерді әртүрлі қайықтармен кесіп өтіп жатыр. Суға кеткендер де болды. Оның қасында бұл – әлдеқайда қысқа жол. Сол себепті 100 миллионға жуық халқы бар Иранда жағдай күрделенсе, ол Қазақстанға әсер етпей қоймайды. Сондықтан, ол жақтағы жағдайдың жылдамырақ келісім болғанына өте қатты мүдделі елміз», – дейді Абзал Құспан.</em></p></blockquote>
<p>Қалай десек те, Таяу Шығыстағы қақтығыстың әзірге бәсеңдейтін түрі жоқ. Екі жақ зымырандарымен ғана емес, өткір мәлімдемелерімен де алмасып жатыр.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-tayau-shygystagy-ahualdyn-tezirek-tynyshtaluyna-nege-muddeli/">Қазақстан Таяу Шығыстағы ахуалдың тезірек тынышталуына неге мүдделі</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Қазақстан АҚШ пен Қытай бәсекесінің өткір фазасына кірді – Жанат Момынқұлов</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-aqsh-pen-qytai-basekesinin-otkir-fazasyna-kirdi-janat-momynqulov/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[АЯН ӨРІБАЙ]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 02 Mar 2026 07:38:22 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Пікір]]></category>
		<category><![CDATA[Эксклюзив]]></category>
		<category><![CDATA[геосаясат]]></category>
		<category><![CDATA[Жанат Момынқұлов]]></category>
		<category><![CDATA[Израиль]]></category>
		<category><![CDATA[Иран]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақстан]]></category>
		<category><![CDATA[Қытай]]></category>
		<category><![CDATA[Ресей]]></category>
		<category><![CDATA[соққы]]></category>
		<category><![CDATA[шиеленіс]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=16641</guid>

					<description><![CDATA[<p>Белгілі саясаттанушы, халықаралық сарапшы Жанат Момынқұлов Tizgin.kz порталына Таяу Шығыстағы шиелініс, Иранның АҚШ пен Израильге қарсы ашық текетіресі Қазақстанға қалай әсер ететінін айтып берді, деп хабарлайды Tizgin.kz. &#8220;ПАЙДАСЫ БАР, БІРАҚ&#8230;&#8221; Саясаттанушының айтуынша, АҚШ пен Иран арасындағы соңғы әскери әрекеттер, Израиль факторының күрделенуі, Ирандағы ықтимал билік трансформациясы – бұлардың барлығы Қазақстанға тікелей болмаса да, жанама әсері &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-aqsh-pen-qytai-basekesinin-otkir-fazasyna-kirdi-janat-momynqulov/">Қазақстан АҚШ пен Қытай бәсекесінің өткір фазасына кірді – Жанат Момынқұлов</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Белгілі саясаттанушы, халықаралық сарапшы Жанат Момынқұлов Tizgin.kz порталына Таяу Шығыстағы шиелініс, Иранның АҚШ пен Израильге қарсы ашық текетіресі Қазақстанға қалай әсер ететінін айтып берді, деп хабарлайды <a href="http://Tizgin.kz.">Tizgin.kz.</a></strong></p>
<p><strong>&#8220;ПАЙДАСЫ БАР, БІРАҚ&#8230;&#8221;</strong></p>
<p>Саясаттанушының айтуынша, АҚШ пен Иран арасындағы соңғы әскери әрекеттер, Израиль факторының күрделенуі, Ирандағы ықтимал билік трансформациясы – бұлардың барлығы <strong>Қазақстанға тікелей болмаса да, жанама әсері өте ауқымды болуы мүмкін.</strong></p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Бір қарағанда, Қазақстан үшін белгілі бір қысқа мерзімді экономикалық пайдасы бар. Егер аймақтағы шиеленіс сақталса, мұнай бағасының өсу ықтималдығы жоғары. Қазақстан экспорттаушы ел ретінде қысқа мерзімде ұтады: бюджет кірісі өседі, төлем балансы жақсарады, Ұлттық қорға түсім көбейеді. Бұл тактикалық артықшылық болар еді. Алайда стратегиялық тұрғыдан, жалпы салдары күрделірек болмақ&#8221;, &#8211; деді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p>Сарапшының сөзінше, Иран мен Венесуэла Қытайға жеткізілетін энергия көлемінің елеулі бөлігін қамтамасыз етіп келген. АҚШ осы маңызды тұсты нысанаға алып көздеп отыр, Қытайға мұнай апаратын елдерге қысым күшейген. <strong>Егер Иран бағыты әлсіреп, АҚШ ықпалына өтсе, Қытай үшін Ресей мұнай бағытының маңызы артады</strong>. АҚШ үшін де солай.</p>
<p><strong>ТӘУЕКЕЛ ҚАЙ ЖЕРДЕН БАСТАЛАДЫ</strong></p>
<p>Жанат Момынқұлов Ресейден Қытайға өтетін негізгі құрлықтық және транзиттік маршруттардың бірі Қазақстан арқылы өтетінін еске салады.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Бірақ дәл осы жерде тәуекел басталады. Бұл Қазақстанды геоэкономикалық тұрғыдан АҚШ үшін де аса маңызды буынға айналдырады. Маңыздылық артқан сайын, қос тараптан сыртқы қысым да күшеюі мүмкін. Қытайлық медиада жуырда Орталық Азиядағы белсенділікке қатысты “қатты кетпеңіздер, нейтралитет сақтаңыздар, Ауғанстан, Украинадан сабақ алыңдар” деген астарлы сигналдарын байқап қалдық&#8221;, &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Сарапшы сонымен бірге <strong>Қазақстан қазір АҚШ пен Қытай арасындағы жүйелік бәсекенің өткір фазасына кіргенін айтады</strong>. Бұл тек тарифтер мен технология үшін күрес емес, бұл ықпал аймақтары мен стратегиялық дәліздер үшін күрес.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Осы жағдайда Орталық Азия геосаяси бәсеке алаңына айналу мүмкіндігімен бетпе-бет тұр. Қазақстан теңгерімді сақтап халықаралық акторға айналып келеді. Бұл ретте Президент Тоқаевтың дипломатиялық тәжірибесінің және халықаралық келіссөздер бен жаһандық күштердің де маңызы зор болды. Таяу Шығыстағы жаңа қауіпсіздік жағдаятына институционалды деңгейде әскер жіберу мүмкіндігі, Авраам форматына қатысу, гуманитарлық бастамалардың барлығы Қазақстанның тек бақылаушы емес, субъект болуға ұмтылғанын көрсетеді. Бір жағынан Бейбітшілік кеңесіне кіруімізбен қазір бізге сондай рөл беріліп отыр&#8221;, &#8211; дейді саясаттанушы.</p></blockquote>
<p><strong>ЕҢ ҮЛКЕН ҚАУІП</strong></p>
<p>Жанат Момынқұлов сонымен бірге субъект болу жан-жақтан қысымға ашық болу деген сөзді білдіретінін ескертті. Егер АҚШ-Иран шиеленісі басқарылатын деңгейде қалса, <strong>Қазақстан үшін жағдай салыстырмалы түрде тұрақты</strong> болады. Мұнай бағасы өседі, ал санкциялық тәуекелдер басқарылатын деңгейде қалады. Бірақ егер эскалация кеңейсе, логистикалық жолдар бұзылса, қаржылық жүйелері қиындаса, онда экономикалық пайдадан гөрі стратегиялық тәуекел басым болады.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Ең үлкен қауіп мұнай бағасы емес, ең үлкен қауіп – тепе-теңдіктің бұзылуы. Әлбетте, Қытаймен экономикалық серіктестік қажет. Ресеймен де тарихи және географиялық байланыс бар. АҚШ-пен технологиялық және қаржылық қатынас маңызды. Бірақ осы үш бағыттың біріне толық кіріп кету Қазақстан үшін ұзақ мерзімді тәуелділік тәуекелін тудырады. Назарбаев кезеңіндегі көпвекторлы саясаттың логикасы да дәл осы тепе-теңдікке негізделген еді. Бүгін бұл саясат Тоқаев кезінде бұрынғыдан да күрделі жағдайда іске асырылып жатыр&#8221;, &#8211; дейді ол.</p></blockquote>
<p>Сарапшы қорытындылай айтқанда, мұнай бағасы қымбаттауы қысқа мерзімде пайда әкелуі мүмкін екенін, бірақ жалпы геосаяси турбуленттілік Қазақстан үшін пайдадан гөрі тәуекелді көбірек арттыратынын жеткізді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>&#8220;Қазақстанның басты міндеті – ірі державалардың текетіресінде алаңға айналмау. Халықаралық актор болу – біреудің орбитасына кіру емес. Сондықтан негізгі міндет табыс табу емес, стратегиялық автономияны, дипломатиялық балансты, геосаяси бейтараптықты сақтау. Бірақ Астана бір тараптың, әсіресе шығыс лагерінің қосымшасына айналмай, теңгерімді, прагматикалық, сабырлы саясат жүргізген жағдайда ғана тұрақты, тәуелсіз дами алады. Өйткені, шығыстың блогына қатты кірген немесе шығысты тым көп ішке кіргізген елдер үшін қиын кезеңдер басталады&#8221;, &#8211; деп түйді Жанат Момынқұлов.</p></blockquote>
<p><strong>ТАЯУ ШЫҒЫСТАҒЫ ШИЕЛЕНІС</strong></p>
<p>Израиль мен АҚШ бүгін Тегеранға қарсы алдын ала соққы жасағанын елдің қорғаныс министрі Исраэль Кац мәлімдеді, деп хабарлайды Times of Israel басылымы. Иранның IRNA ақпарат агенттігінің дерегінше, Тегеранның орталығында жарылыстар естіліп, қала үстіне екі түтін бағаны көтерілген.</p>
<blockquote class="quote-light"><p><em data-entity-type="MessageEntityItalic">«Израиль мемлекеті Иранға превентивті соққы жасады. Соның салдарынан жақын арада Израиль мемлекетіне қарсы зымырандық және ұшқышсыз аппараттармен жасалатын соққы күтіледі», — деп келтіреді телеарна министрдің сөзін.</em></p></blockquote>
<p>Кац елде төтенше жағдай режимі жарияланғанын мәлімдеді. Ал Израиль қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) сиреналар қосылғанын және тұрғындарға паналау орындарының маңында болу қажеттігі жөнінде хабарламалар жіберілгенін хабарлады.</p>
<p>Иран Израиль соққы жасаған соң АҚШ президенті <a href="https://tizgin.kz/kk/jermen-jeksen-etemiz-tramp-iranga-jasalgan-soqqydan-son-malimdeme-jasady/">Дональд Трамп мәлімдеме жасады.</a></p>
<p>Арада аз уақыттан кейін Иранның мемлекеттік телеарналары елдің көшбасшысы – аятолла Әли Хаменеи <a href="https://tizgin.kz/kk/resmi-irandy-37-jyl-bilegen-ali-hamenei-qaza-boldy/">қаза болғанын растады.</a></p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstan-aqsh-pen-qytai-basekesinin-otkir-fazasyna-kirdi-janat-momynqulov/">Қазақстан АҚШ пен Қытай бәсекесінің өткір фазасына кірді – Жанат Момынқұлов</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
