Ведомство өкілдері бұл бап бойынша адамдарды тек нақты, заңда қатаң айқындалған әрекеттер үшін ғана жауапқа тартуға болатынын түсіндірді, деп хабарлайды Tizgin.kz BES.media-ға сілтеме жасап.
ІІМ НЕ ДЕЙДІ
Ішкі істер министрлігі Мәжіліс депутаты Айдос Сарымның депутаттық сауалына қатысты түсініктеме берді. Ол Каспий құбыр консорциумына (КҚК) жасалған шабуылдарды жария түрде қолдауды мемлекеттік опасыздыққа немесе терроризмді насихаттауға теңестіруді ұсынған еді. BES.media тілшісі әлеуметтік желілердегі мұндай жарияланымдарға расымен осындай құқықтық баға беріле ме деген сауалмен министрлікке жүгінген.
ІІМ BES.media сауалына берген жауабында Қазақстанның қолданыстағы қылмыстық заңнамасында сыни инфрақұрылым нысандарына жасалған шабуылдарды жария түрде қолдағаны үшін тікелей жауапкершілік көздейтін жеке бап жоқ екенін атап өтті.
Сонымен қатар, жария мәлімдемелердің мазмұнына, сипаты мен бағыт-бағдарына қарай, мұндай әрекеттер Қылмыстық кодекстің өзге де нормалары бойынша саралануы мүмкін. Атап айтқанда:
- ҚР ҚК-нің 256-бабы – «Терроризмді насихаттау немесе терроризм актісін жасауға жария түрде шақыру». Бұл бап зорлық-зомбылық сипатындағы, террористік акт белгілері бар әрекеттерді ақтау, мақұлдау немесе оларды жол берілетін іс ретінде тану белгілері болған жағдайда қолданылады.
- ҚР ҚК-нің 174-бабы – «Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, таптық немесе діни алауыздықты қоздыру». Бұл норма әлеуметтік немесе кәсіби топтарға қатысты өшпенділік, кемсіту немесе зорлыққа шақыру белгілері болғанда қолданылады.
Осы ретте ІІМ өкілдері құқықтық баға нақты объектіні, яғни бұл жағдайда Каспий құбыр консорциумын атау фактісіне емес, айтылған пікірдің мазмұны мен бағыттылығына қарай берілетінін атап өтті.
ІІМ Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175-бабы «Мемлекеттік опасыздық» – тек қатаң түрде белгіленген әрекеттерге ғана қолданылатынын баса айтты. Бұл бап шетелдік мемлекетке, ұйымға немесе олардың өкілдеріне Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы қызметте көмек көрсетуге, сондай-ақ тыңшылық жасауға немесе қарсы тарап жағына өтуге қатысты қолданылады.
«Жария мәлімдемелердің өзі, егер нақты көмек көрсету фактілері анықталмаса және Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделеріне зиян келтіруге бағытталған тікелей қасақана ниет дәлелденбесе, мемлекеттік опасыздық құрамын қалыптастырмайды. Сонымен бірге, терроризмді насихаттау немесе ақтау белгілері анықталған жағдайда, заңнамаға өзгеріс енгізбей-ақ, 256-бап бойынша саралау мүмкін», – делінген министрлік хабарламасында.
ІІМ әлеуметтік желілердегі пікірлер мен жарияланымдарда қылмыс құрамы белгілері анықталған жағдайда, олардың қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін екенін де атап өтті.
ОПАСЫЗДЫҚТЫҢ ЖАЗАСЫ ҚАНДАЙ
Әлеуметтік желілердегі материалдарға құқықтық баға беру үшін міндетті түрде кешенді лингвистикалық, психологиялық-филологиялық және өзге де сараптама жүргізіледі.
«Қолданыстағы қылмыстық заңнама террористік актілерді ақтауды, зорлық-зомбылық тәсілдерін насихаттауды, стратегиялық әрі инфрақұрылымдық нысандарға қатысты деструктивті әрекеттерге шақыруды қамтитын жария мәлімдемелерге құқықтық баға беру үшін жалпы алғанда жеткілікті», – деп мәлімдеді ІІМ.
Осыған байланысты министрлікте Қылмыстық кодекске қосымша өзгерістер енгізуді орынсыз деп санайды.
Қылмыстық кодекске сәйкес, мемлекеттік опасыздық – Қазақстан Республикасы азаматының қасақана жасаған әрекеттер мыналар арқылы көрініс табады:
- қарулы қақтығыс кезінде жау жағына өту;
- тыңшылық жасау;
- мемлекеттік құпияларды шетелдік мемлекетке, халықаралық немесе шетелдік ұйымға не олардың өкілдеріне беру;
- Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделеріне қарсы бағытталған қызметке көмек көрсету.
Мемлекеттік опасыздық үшін 10 жылдан 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру және азаматтықтан айыру жазасы көзделген.
Бұл түсіндірме әлеуметтік желілердегі пікір білдіру мен қылмыстық жауапкершіліктің арасындағы шекараны нақты айқындайды. ІІМ іс жүзінде адамды қандай жағдайда жауапқа тартуға болатынын, ал қандай жағдайда болмайтынын түсіндіреді. Яғни КҚК туралы кез келген қатаң немесе эмоциялық пікір автоматты түрде қылмыс болып саналмайды. Шешуші фактор – мәтіннің мағынасы мен бағыттылығы: зорлық-зомбылыққа шақыру, оны ақтау немесе мақұлдау белгілерінің болуы. Ал жауапкершілік тек сараптама нәтижелері мен дәлелденген қасақана ниет болған жағдайда ғана туындайды, жай ғана шағым негізінде емес. Бұл – Facebook немесе Telegram желілеріндегі жазбасы үшін қарапайым қолданушының қылмыстық іске ілініп кетпеуі үшін маңызды түсіндірме.
МӘН-ЖАЙЫ
17 желтоқсанда Мәжіліс депутаты Айдос Сарым Каспий құбыр консорциумына жасалған шабуылдарды қолдауды мемлекеттік опасыздыққа немесе терроризмді насихаттауға теңестіру қажет деген пікір білдірген болатын.
«Әлеуметтік желілерде мемлекет үшін аса маңызды инфрақұрылым нысанына жасалған шабуылдарды ашық түрде қолдап, мақұлдайтын азаматтар жарияланымдары пайда болуда. Мұндай әрекеттер сөз бостандығына берілген конституциялық құқық шегінен шығып, ұлттық мүдделерге тікелей зиян келтіреді», – деп жазды Айдос Сарым Бас прокурор мен Мәдениет және ақпарат министрінің атына жолдаған депутаттық сауалында.
Осыған байланысты ол Бас прокурор Берік Асыловқа және Мәдениет және ақпарат министрі, вице-премьер Аида Балаеваға осындай жарияланымдардың авторларының әрекеттеріне құқықтық баға беріп, халықпен түсіндіру жұмыстарын жүргізуді сұраған.
«Қазақстан үшін аса маңызды инфрақұрылым нысандарына соққы жасауға ашық түрде шақыратын азаматтар әрекеттеріне құқықтық баға беру. Бұл әрекеттерді ҚР ҚК-нің 256-бабы – «Терроризмді насихаттау немесе терроризм актісін жасауға жария түрде шақыру» және 175-бабы – «Мемлекеттік опасыздық» бойынша саралау мүмкіндігін қарастыру», – деді Айдос Сарым.
