<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Архивы Жамбыл Артықбаев - Tizgin kz</title>
	<atom:link href="https://tizgin.kz/kk/tag/jambyl-artyqbaev/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link></link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Sat, 18 Apr 2026 19:36:27 +0000</lastBuildDate>
	<language>kk-KZ</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.5</generator>

<image>
	<url>https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2025/03/cropped-LOGO-32x32.jpeg</url>
	<title>Архивы Жамбыл Артықбаев - Tizgin kz</title>
	<link></link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Қазақстандағы өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталды – тарихшы</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/qazaqstandagy-ozge-etnos-okilderinin-qazaqqa-ainalu-proczesi-bastaldy-tarihshy/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Мейрамбек Қосжан]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 31 Mar 2026 17:06:12 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-2]]></category>
		<category><![CDATA[Пікір]]></category>
		<category><![CDATA[Жамбыл Артықбаев]]></category>
		<category><![CDATA[қазақ]]></category>
		<category><![CDATA[қоғам]]></category>
		<category><![CDATA[тарих]]></category>
		<category><![CDATA[тарихшы]]></category>
		<category><![CDATA[этнос]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=18793</guid>

					<description><![CDATA[<p>Белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев Қазақстанда өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталды деп есептейді. Ол бұл жөнінде Қасқажол арнасына берген сұхбатында айтты, деп хабарлайды Tizgin.kz. Тарихшының сөзінше, этнографияда 75/25 деген қағидат бар. Яғни, белгілі бір елде түпкі халықтың үлесі 75 пайыздан асқан кезде ештеңеге қарамай, кіші этностар 75 пайыздың ішіне кіре береді. &#8220;Ол табиғи үрдіс. &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstandagy-ozge-etnos-okilderinin-qazaqqa-ainalu-proczesi-bastaldy-tarihshy/">Қазақстандағы өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталды – тарихшы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев Қазақстанда өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталды деп есептейді. Ол бұл жөнінде <a href="https://www.youtube.com/watch?v=TadnqA4a1r4">Қасқажол арнасына берген</a> сұхбатында айтты, деп хабарлайды <a href="http://Tizgin.kz.">Tizgin.kz.</a></strong></p>
<p>Тарихшының сөзінше, этнографияда 75/25 деген қағидат бар. Яғни, белгілі бір елде түпкі халықтың үлесі 75 пайыздан асқан кезде ештеңеге қарамай, кіші этностар 75 пайыздың ішіне кіре береді.</p>
<blockquote class="quote-light"><p><em>&#8220;Ол табиғи үрдіс. 75 пайыздың ішіне кірген этностарға өз ортасы тілі, мәдениеті жағынан үлкен әсер етеді. Мәселен, бір этнос өкілінің үйі тұрса, оның маңайында 4-5 қазақ отбасы тұрса, ол амалсыз дәстүрді пайдаланады, балалары қазақша сөйлейді, ділі солай қалыптасады&#8221;, &#8211; дейді ол.</em></p></blockquote>
<p>Жамбыл Артықбаев қазақ болам деген азаматтарға рұқсат беру керек дейді. Яғни тілді мойындаса, дәстүрді сыйласа қоғамға сіңіп кете алады.</p>
<blockquote class="quote-light"><p><em>&#8220;Қазақтың ішінде қазақ болып кеткен қырғыздар бар. Атығайдың ішіне ерте заманнан, Абылай заманына дейін кіріп кеткен. Қырғыздың ішінде ұста-қырғыз дейтіндер бар. Бұлар қайдан шықты десем, &#8220;бұлардың атасы Андрюшка&#8221; дейді екен. Орыстан бір Андрей деген ұста адам келіп, қазақтың ортасына кіріп, мұсылман болып кеткен екен. Андрюшканың балалары деген бар. Қазақ болып кеткен. Ондайлар көп&#8221;, &#8211; дейді ол.</em></p></blockquote>
<p><iframe title="Найман мен қытай туыс па - Жамбыл Артықбаев" width="1220" height="686" src="https://www.youtube.com/embed/TadnqA4a1r4?feature=oembed&#038;enablejsapi=1" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe></p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/qazaqstandagy-ozge-etnos-okilderinin-qazaqqa-ainalu-proczesi-bastaldy-tarihshy/">Қазақстандағы өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталды – тарихшы</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Тәуелсіздікке 35 жыл: егемен ел болғалы Қазақстанның ұлттық құрамы қалай өзгерді</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/tauelsizdik-algaly-qazaqstannyn-ulttyq-quramy-qalai-ozgerdi/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Зарина Әбілмәжінова]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 28 Mar 2026 12:08:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[TOP-1]]></category>
		<category><![CDATA[Сараптама]]></category>
		<category><![CDATA[Жамбыл Артықбаев]]></category>
		<category><![CDATA[Қазақстан]]></category>
		<category><![CDATA[қазақтар]]></category>
		<category><![CDATA[Сұлтан Хан Аққұлы]]></category>
		<category><![CDATA[тарих]]></category>
		<category><![CDATA[Тәуелсізідк]]></category>
		<category><![CDATA[халық]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=19539</guid>

					<description><![CDATA[<p>1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан өз дамуының жаңа кезеңіне – Тәуелсіз мемлекет ретінде қадам басты. Осы кезеңдегі ең елеулі өзгерістердің бірі – халықтың ұлттық (этникалық) құрамының трансформациясы болды, деп хабарлайды Tizginkz. Тәуелсіздік алған сәтте Қазақстан көпұлтты ел болды әрі титулдық ұлттың үлесі салыстырмалы түрде төмен еді. 1989 жылғы халық санағының деректері бойынша қазақтар &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/tauelsizdik-algaly-qazaqstannyn-ulttyq-quramy-qalai-ozgerdi/">Тәуелсіздікке 35 жыл: егемен ел болғалы Қазақстанның ұлттық құрамы қалай өзгерді</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан өз дамуының жаңа кезеңіне – Тәуелсіз мемлекет ретінде қадам басты. Осы кезеңдегі ең елеулі өзгерістердің бірі – халықтың ұлттық (этникалық) құрамының трансформациясы болды, деп хабарлайды <a href="http://Tizginkz.">Tizginkz.</a></strong></p>
<p>Тәуелсіздік алған сәтте Қазақстан көпұлтты ел болды әрі титулдық ұлттың үлесі салыстырмалы түрде төмен еді. 1989 жылғы халық санағының деректері бойынша <strong>қазақтар шамамен 39,7%, орыстар шамамен 37,8%, немістер шамамен 5,8%, украиндар шамамен 5,4%, басқа этностар – шамамен 11% болды.</strong></p>
<p>Тәуелсіздіктің алғашқы онжылдықтарында халық құрылымы айтарлықтай өзгере бастады.</p>
<p>2021 жылғы халық санағына сәйкес <strong>қазақтар шамамен 70,4%, орыстар шамамен 15,5%, өзбектер шамамен 3,2%, украиндар – шамамен 2,0%, ұйғырлар – шамамен 1,5%, татарлар, немістер және басқа этностар 1-1,2%-дан аз</strong> болды.</p>
<p>Осылайша, 30 жыл ішінде <strong>қазақтардың үлесі екі есеге жуық</strong> артты, ал бірқатар басқа этникалық топтардың үлесі айтарлықтай азайды.</p>
<p><strong>ДЕМОГРАФИЯҒА НЕ ӘСЕР ЕТТІ</strong></p>
<p>Енді 2026 жыл басына жекелеген этностар бойынша халық санына көз жүгіртіп көрелік. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылдың басында Қазақстандағы барлық халық саны 20 283 399 болса, этникалық құрам: қазақтар шамамен <strong>71,5%, украиндер шамамен 1,8%, өзбектер шамамен 3,4%, орыстар шамамен 14,4%-ды құрайды.</strong></p>
<p>Жалпы алғанда, ХХ ғасырда Қазақстанның демографиясына 2 процес әсер етті: табиғи өсім, яғни туу мен өмірден өту арасындағы айырмашылық және көші-қон.</p>
<p>Тарихшы, халықаралық журналист <strong>Сұлтан Хан Аққұлының</strong> айтуынша, 1897 жылы Ресей империясында тұңғыш халық санағы болған.</p>
<figure id="attachment_19547" aria-describedby="caption-attachment-19547" style="width: 853px" class="wp-caption aligncenter"><img fetchpriority="high" decoding="async" class="wp-image-19547 size-full" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/04/fe8330a3-2254-4c7c-a2da-9c0e0271f13c.webp" alt="" width="853" height="533" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/04/fe8330a3-2254-4c7c-a2da-9c0e0271f13c.webp 853w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/04/fe8330a3-2254-4c7c-a2da-9c0e0271f13c-300x187.webp 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/04/fe8330a3-2254-4c7c-a2da-9c0e0271f13c-768x480.webp 768w" sizes="(max-width: 853px) 100vw, 853px" /><figcaption id="caption-attachment-19547" class="wp-caption-text">Фото: С. Аққұлының жеке мұрағатынан</figcaption></figure>
<blockquote class="quote-light"><p>“Сол халық санағы бойынша өзбектер саны – 726 000, қырғыздар саны – 201 000, түрікмендер – 268 000, қарақалпақтар – 100 000, қазақтар – 4 084 000 болған. Аталған бүкіл халықтың санын қосқанда қазақтардан 2 есе кем болды.</p>
<p>Қазақтар осы кезеңде “Малың көп болса – салық төлетеді, жеріңді айтсаң – тартып алады” деп, азайтып көрсеткеннің өзінде есепке ілінген қазақтар саны 4 084 000 болған. Санақ жүргізу кезінде бәрін ашып көрсеткенде қазақтың саны кемінде 6 000 000 болар еді” дейді тарихшы.</p></blockquote>
<p>Зерттеуші қазақтар саны 1897 жылдан бері неше есе өскенін айтты.</p>
<blockquote class="quote-light"><p>“Тағы бір мысал, 1923 жылы Мұстафа Кемал Ататүрік Түркия Республикасын құрған кезде түріктер саны 6 000 000 болған. Ал бүгінге түріктер саны 90 000 000. Қазір Өзбекстандағы өзбектер саны шамамен 36 000 000, демек 1897 жылдан бері 34,2 есе өсіпті. Ал қазақтар 1897 жылдан бері, 129 жыл ішінде 3,3 есе ғана өскен. Біз өзбектер сияқты өскен болсақ қазір қазақтар саны 140 000 000 болар еді”, – дейді ол.</p></blockquote>
<p><strong>75/25 ҚАҒИДАТЫ</strong></p>
<p><strong>Белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев</strong> “Қасқажол” арнасына берген сұхбатында Қазақстанда өзге этнос өкілдерінің қазаққа айналу процесі басталғанын айтты. Тарихшының сөзінше, этнографияда 75/25 деген қағидат бар. Яғни, белгілі бір елде түпкі халықтың үлесі 75 пайыздан асқан кезде ештеңеге қарамай, кіші этностар 75 пайыздың ішіне кіре береді.</p>
<figure id="attachment_18795" aria-describedby="caption-attachment-18795" style="width: 800px" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" class="wp-image-18795 size-full" src="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/f_1556771472897.jpg" alt="" width="800" height="533" srcset="https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/f_1556771472897.jpg 800w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/f_1556771472897-300x200.jpg 300w, https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2026/03/f_1556771472897-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption id="caption-attachment-18795" class="wp-caption-text">Фото: ашық дереккөзден</figcaption></figure>
<blockquote class="quote-light"><p>“Ол табиғи үрдіс. 75 пайыздың ішіне кірген этностарға өз ортасы тілі, мәдениеті жағынан үлкен әсер етеді. Мәселен, бір этнос өкілінің үйі тұрса, оның маңайында 4-5 қазақ отбасы тұрса, ол амалсыз дәстүрді пайдаланады, балалары қазақша сөйлейді, ділі солай қалыптасады”, – дейді ол.</p></blockquote>
<p>Қазақтардың үлесі артқанына қарамастан, Қазақстан көпэтносты мемлекет болып қала береді. Елде 100-ден астам ұлт өкілдері тұрады, ал ұлтаралық келісім – мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты.</p>
<p>Бұл бағытта Қазақстан халық ассамблеясы маңызды рөл атқарады. Ол қоғамдағы келісім мен этностар арасындағы диалогты нығайту үшін құрылған.</p>
<p>Еліміз өзінің көпұлтты сипатын сақтап қалуы – оның тұрақтылығы мен бірегейлігінің маңызды бөлігі болып қала береді.</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/tauelsizdik-algaly-qazaqstannyn-ulttyq-quramy-qalai-ozgerdi/">Тәуелсіздікке 35 жыл: егемен ел болғалы Қазақстанның ұлттық құрамы қалай өзгерді</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
