<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Архивы жан-жануар - Tizgin kz</title>
	<atom:link href="https://tizgin.kz/kk/tag/jan-januar/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link></link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Wed, 20 May 2026 11:50:24 +0000</lastBuildDate>
	<language>kk-KZ</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.5</generator>

<image>
	<url>https://tizgin.kz/wp-content/uploads/2025/03/cropped-LOGO-32x32.jpeg</url>
	<title>Архивы жан-жануар - Tizgin kz</title>
	<link></link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Жолақты гиена: Маңғыстауда сирек кездесетін жануарлар қайта пайда болды</title>
		<link>https://tizgin.kz/kk/jolaqty-giena-mangystauda-sirek-kezdesetin-januarlar-qaita-paida-boldy/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Сауыр Шәйкенов]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 20 May 2026 11:30:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Жаңалықтар]]></category>
		<category><![CDATA[Қоғам]]></category>
		<category><![CDATA[жан-жануар]]></category>
		<category><![CDATA[жолақты гиена]]></category>
		<category><![CDATA[Маңғыстау облысы]]></category>
		<category><![CDATA[табиғат]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://tizgin.kz/?p=23875</guid>

					<description><![CDATA[<p>Үстірт аумағы Қазақстандағы ең аз зерттелген әрі бірегей жабайы табиғат бұрыштарының бірі болып қала береді. Маңғыстау облысында ұсталды деген болжаммен тараған жолақты гиенаның фотосы желіде пайда болғаннан кейін, өңірде Үстірттің сирек жануарлары туралы әңгіме қайта жанданды, деп хабарлайды Tizgin.kz. Lada.kz тілшісі Қазақстан Республикасы Зоология институтының биоценология және аңшылықтану зертханасының меңгерушісі, Маңғыстау фаунасын 1980-жылдардың ортасынан бері &#8230;</p>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/jolaqty-giena-mangystauda-sirek-kezdesetin-januarlar-qaita-paida-boldy/">Жолақты гиена: Маңғыстауда сирек кездесетін жануарлар қайта пайда болды</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Үстірт аумағы Қазақстандағы ең аз зерттелген әрі бірегей жабайы табиғат бұрыштарының бірі болып қала береді. Маңғыстау облысында ұсталды деген болжаммен тараған жолақты гиенаның фотосы желіде пайда болғаннан кейін, өңірде Үстірттің сирек жануарлары туралы әңгіме қайта жанданды, деп хабарлайды <a href="http://Tizgin.kz">Tizgin.kz</a>.</strong></p>
<p><a href="https://www.lada.kz/in_details/153294-polosataia-giena-v-mangistau-redkie-zhivotnye-snova-poiavliaiutsia-v-regione.html">Lada.kz</a> тілшісі Қазақстан Республикасы Зоология институтының биоценология және аңшылықтану зертханасының меңгерушісі, Маңғыстау фаунасын 1980-жылдардың ортасынан бері зерттеп келе жатқан және қабыландарды, балжегіштерді және басқа да сирек жыртқыштарды іздеу экспедицияларына жеке қатысқан ғалым Константин Плаховпен сұхбаттасты.</p>
<p>Белгілі болғандай, гиенаға қатысты оқиға өңірдегі жалғыз таңғаларлық жағдай емес. Ғалымның айтуынша, соңғы ондаған жыл ішінде Маңғыстауда қабыландардың, қарақалдардың, балжегіштердің және басқа да сирек жануарлардың пайда болғаны тіркелген. Ал Үстірт аумағы Қазақстандағы ең аз зерттелген әрі бірегей жабайы табиғат бұрыштарының бірі болып қала береді.</p>
<p><strong>«Маңғыстау — менің туған жерім десем болады»</strong></p>
<p data-start="400" data-end="459">Ғалымды Маңғыстаумен қырық жылға жуық еңбек байланыстырады.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="461" data-end="685" data-is-last-node="" data-is-only-node="">«Мен жұмысымды Үстірт қорығы енді құрылған кезде бастадым. Бұл – 1985 жыл болатын. Содан кейін мұнда экспедициялармен үнемі келіп тұрдым. Маңғыстау менің туған өлкеге айналды», &#8211; дейді Константин Николаевич.</p>
</blockquote>
<p>Дәл осы Зоология институтының экспедициялары өз уақытында өңірде балжегіш пен қабыланның мекендейтінін дәлелдеді. Бұл жануарлар ұзақ уақыт бойы Қазақстан үшін аңызға айналған жануарлар еді.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="196" data-end="457">«2018 жылы біздің экспедиция Маңғыстау аумағында қабыланның тұрақты түрде пайда болатынын дәлелдеді. Ал одан да ертерек біз балжегіштің бар екенін растадық. Бұл шынымен таңғаларлық аң. Оны әлемдегі ең қорықпайтын жыртқыштардың бірі деп санайды», &#8211; дейді ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="459" data-end="494"><strong data-start="459" data-end="494">30 жылда</strong><strong> бар болғаны</strong><strong> төрт гиена</strong></p>
<p data-start="496" data-end="647">Плаховтың айтуынша, жолақты гиенаға қатысты оқиға — сенсация емес, керісінше Үстірт табиғатында жүріп жатқан үдерістердің сирек болса да заңды жалғасы.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="649" data-end="951">«Алғашқы белгілі жағдай 1995 жылы болған. Сол кезде Маңғыстауда белгісіз жыртқыштың жылқыларға шабуыл жасағаны тіркелді. Ал 1996 жылы аңшы Ақшабай Алдабергенов Керті ауданында қасқыр қақпанына гиенаны түсірген. Мен сол теріні өз көзіммен көрдім», &#8211; деп еске алады ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="953" data-end="1014">Келесі табылған дерек шамамен жиырма жыл өткен соң тіркелген.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="1016" data-end="1257" data-is-last-node="" data-is-only-node="">«2012 жылы Үстірт қорығының қызметкерлері Қарынжарық құмдарынан гиенаның екі бас сүйегін тапты. Соның бірі әлі күнге дейін қорық музейінде сақтаулы», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p>Сонымен қатар, ғалым Маңғыстауда гиеналардың тұрақты популяциясы бар деп айтуға әлі ерте екенін атап өтеді.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="108" data-end="248">«Сірә, бұл Түркіменстаннан келген жекелеген жануарлардың көші-қоны туралы болып отыр. Бұлар жаңа аумақ іздеп өте алысқа кетуі мүмкін», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p data-start="250" data-end="283"><strong data-start="250" data-end="283">Бұл — африкалық гиеналар емес</strong></p>
<p data-start="285" data-end="514">Сурет тарағаннан кейін өңір тұрғындарының көбі шынымен қорқып қалған: көпшілік санасында гиена қауіпті африкалық жыртқыш ретінде қабылданады. Алайда ғалымның айтуынша, жолақты гиена өзінің дақты туысынан айтарлықтай ерекшеленеді.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="516" data-end="789">«Бұл гиеналар топтасып өмір сүрмейді және ұйымдасқан түрде аң ауламайды. Олар — жалғыз жүретін жануарлар. Көбіне өлексемен қоректенеді. Өлген немесе әлсіреген жануарды жейді. Теориялық тұрғыда бөлініп қалған қозыны алып кетуі мүмкін, бірақ бұл олардың негізгі қорегі емес», &#8211; дейді ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="791" data-end="925">Плаховтың түсіндіруінше, 90-жылдардағы үйдегі малға жасалған шабуылдар көбіне Үстіртте жабайы жемтіктің азаюымен байланысты болған.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="927" data-end="1165" data-is-last-node="" data-is-only-node="">«Сол кезде қарақұйрықтар, киіктер, Үстірт арқары жойылып кетті. Жыртқыштарға қорек жетіспеді. Қазір жағдай біртіндеп жақсарып келеді.  Жабайы жануарлардың саны қалпына келіп жатыр, сәйкесінше үй малына деген қызығушылық та азаюда», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p><strong>Маңғыстауда неге сирек жануарлар көбейе бастады</strong></p>
<p data-start="53" data-end="149">Ғалымның пікірінше, сирек жануарлардың «қайта оралуының» себебі  климат немесе көші-қон ғана емес.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="151" data-end="394">«Үстіртте адамдар азайып келеді. Браконьерлік те төмендеді. Қазіргі жастар бұрынғыдай аңшылыққа аса қызықпайды. Статистикаға қарасақ, тіркелген аңшылардың шамамен жартысы ғана белсенді аңшылықпен айналысады, оның өзі көбіне құсқа бағытталған», &#8211; дейді ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="396" data-end="504">Плаховтың айтуынша, жануарларға бұрынғы мекендеріне еркін оралуға мүмкіндік пайда болуда.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="506" data-end="665">«Мысалы, қабылан үшін Түрікменстаннан өту мүмкіндігі пайда болды да, қабылан қайта келе бастады», &#8211; дейді ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="667" data-end="709"><strong data-start="667" data-end="709">Қарақал, балжегіш және «алып жыландар»</strong></p>
<p data-start="711" data-end="790">Бүгінде өңірде гиена ғана емес, басқа да сирек жануарларды кездестіруге болады.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="792" data-end="1016" data-is-last-node="" data-is-only-node="">«Маңғыстауда қарақал — шөл сілеусіні тіршілік етеді. Балжегіш бар. Жыландардың да өте қызық түрлері кездеседі. Қазір адамдар табиғатқа жиірек шыға бастады, сол себепті бұрын байқалмай келген жануарларды көбірек көріп жүр», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p>Ғалымның айтуынша, өңір тұрғындары ірі жыландарды жиі көріп, оларды қауіпті мақұлықтар деп ойлап қорқып жатады.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="113" data-end="267">«Қазір «алып жылан» деп жүргендері көбіне Паллас қарашұбар жыланы. Бұрын оны төрт жолақты қарашұбар деп атаған. Өзі үлкен, қорқынышты болып көрінгенмен, мүлде зиянсыз», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p data-start="269" data-end="313">Плаховты ең көп алаңдататыны – браконьерлік емес, туризмнің бақылаусыз дамуы. Әсіресе, Бозжыра маңында.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="434" data-end="661">«Мен бірнеше жыл бұрын Бозжырада қонақүй салуға қарсы шықтым. Жол  мен жаппай туризм бұрын қарақұйрықтар еркін жүрген аумақтарды бұзып жатыр», &#8211; дейді ғалым.</p>
</blockquote>
<p data-start="663" data-end="736">Ғалымның айтуынша, жануарлар үшін тыныш аймақтар мен суаттар аса маңызды.</p>
<blockquote class="quote-light">
<p data-start="738" data-end="939" data-is-last-node="" data-is-only-node="">«Ғылымда «тіршілік ету стациялары» деп аталатын аумақтар бар. Бұл жануарлар адамның тұрақты қатысуынсыз өмір сүре алатын жерлер. Сол жерлерге туристер жаппай келе бастаса, жануарлар ол жерден кетеді», &#8211; дейді ол.</p>
</blockquote>
<p>Сообщение <a href="https://tizgin.kz/kk/jolaqty-giena-mangystauda-sirek-kezdesetin-januarlar-qaita-paida-boldy/">Жолақты гиена: Маңғыстауда сирек кездесетін жануарлар қайта пайда болды</a> появились сначала на <a href="https://tizgin.kz/kk">Tizgin kz</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
