Кремльдің режимін қатаң сынайтын ресейлік Михаил Ходорковскийдің Ходорковский LIVE youtube-арнасында «Досье» орталығының жаңа подкасты шықты. Ол Ресейдің әскери барлау қызметінің ашық жарияланып кеткен құжаттарына арналған. Бұл материалдар, болжам бойынша Ресей бас барлау басқармасының (БББ) Қазақстандағы ықпалын күшейту жоспарларына жарық түсіреді, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Ресей әскери барлау қызметі Қазақстанды өз ықпал аймағында ұзақ уақыт сақтап қалуды басым бағыт ретінде қарастырады. Жария болған құжаттарға сәйкес, сөз бірқатар тетіктер желісі жайында болып отыр — медиа мен «ғылыми орталықтарды» бүркемелі түрде құрудан бастап, саясаткерлерді сатып алуға және элитамен жұмыс істеуге дейінгі қадамдарды қамтиды. БББ жоспарларында Кремльге тиімді тарихи күн тәртібін ілгерілету, шеттетілген саяси тұлғаларды қаржыландыру, спорт пен мәдениетті «жұмсақ күш» құралы ретінде пайдалану, сондай-ақ бірлескен жобалар мен саудадағы көлеңкелі схемалар арқылы экономикалық тетіктерді қолдану амалдары бар.
«ҚАЗАҚСТАН БАҒЫТЫ» МЕН КУРАТОРЛАР
Бағдарламада айтылғандай, Украинаға басып кіргеннен кейін БББ арнайы қызмет бөлімін құрған — ол диверсияларды жүргізіп, ақпараттық шабуылдарды жасауға және жекеменшік әскери компаниялармен жұмыс істеуге арналған құрылым. Қазақстан бағытын барлау ардагері, полковник Денис Смолянинов қадағалайды.
2023 жылы ол Астанада Ресейдің оң имиджін қалыптастырып, ұлтаралық қақтығыстар жөніндегі хабарламаларды жоққа шығарып, кінәні Украина мен Батысқа аударуға бағытталған қоғамдық бірлестік пен бұқаралық ақпарат құралдарын құру жоспарын алған.
ҒЫЛЫМДЫ СЫЛТАУРАТҚАН «ЖҰМСАҚ КҮШ»
БАҚ-пен қатар, құжаттарда көрсетілген тағы бір басымдық — Қазақстанда ресейлік жоғары оқу орындарының қатысуымен этнологиялық зерттеулер ғылыми орталығын құру. Оның міндеті — жергілікті сарапшылар ортасына ықпал ету, Кремльге тиімді тарихи түсіндіруді ілгерілету және деколонизация үдерістерін тежеу. Аналитикалық жазбаларда қазақстандық ғалымдар «төмен жалақы алатын, бірақ жоғары деңгейде ақпараттандырылған, элитаға қолжетімді адамдар» деп сипатталған.
Құрылымды қаржыландыруды «Росатом» және Сергей Кириенконың айналасы арқылы жүзеге асыру жоспарланғаны айтылады.
«Бұл ұстаным қазір анық ескірген. Назарбаев кезінде ғылым аш-жалаңаш күн кешсе, Тоқаев тұсында қаржыландыру артты, мемлекет ғылымға белсенді түрде инвестиция салып жатыр, ғалымдардың жалақысы мен гранттары өсті, ал ресейлік қаржыландыруға қызығушылық өте төмен», — дейді тарихшы Сәбит Жақсылықов.
Дәл осындай бірнеше сарапшының пікірі келтірілген.
КОНСПИРОЛОГИЯ МЕН ИДЕОЛОГИЯ
«Досье» жүргізушілерінің айтуынша, бұл идеялар қасқалдақтың қаны сияқты сирек философиялық теориялар — мысалы, веждизм — аясында ұсынылып, бірполярлы әлемге балама ретінде насихатталады. Мұндай схемаларда Қазақстан «орыс әлемінің» сынақ алаңы ретінде қарастырылады.
«Бізде Кеңес одағына деген ностальгия әлеуметтік тұрғыда ғана бар: тегін медицина, тегін білім беру. Иә, бұл бар. Бірақ саяси режимге, немесе қайта қосылып, үлкен империяның бір бөлігі болуға деген сағыныш жоқ», — дейді саясаттанушы Толғанай Үмбетәлиева.
Ресейдің Қазақстандағы ықпалын күшейту жөніндегі БББ ұсыныстары арасында жазушы әрі идеолог Александр Кашанскийдің «Жаратушы экожүйе» жобасы бар. Оның тұжырымдамасы «русофобиямен күрес», «әлемдік басқаруды децентрализациялау», «Ресейдің рухани миссиясы» және блокчейн элементтерін біріктіреді.
ЭЛИТАЛАРДЫ САТЫП АЛУ
Сондай-ақ жария болған құжаттарда БББ Қазақстан элитасын тікелей тартуды материалдық ынталандыру арқылы жоспарлайтыны айтылған: бизнес пен отбасын қорғау, Ресейде салықтық жеңілдіктер беру, саяси қолдау көрсету амалдарын қарастырған. Мысал ретінде — Украинаны басып кіруді қолдаған, бұрынғы кәсіподақ қайраткері әрі коммунист Айнұр Құрмановқа басымдық беру. Оны ұстап тұруға ай сайын €5 мың бөлу ұсынылған.
Журналист Лұқпан Ахмедьяровтың пікірінше, Құрманов — қазір жұрттың көбіне ұмыт болған маргинал.
«Тіпті ол Ленин сияқты броневикке мініп алса да, ол — пікір лидерi емес, оны жастар танымайды, ал коммунистік күн тәртібі Қазақстанда баяғыда-ақ өзектілігін жоғалтқан. Ал егер ФСБ мұнда келіп, протестік көңіл-күйді қыздырып, “орыстілді халықты көшеге шығарайық” десе, бұл, меніңше, қиял-ғажайыптың ғана деңгейіндегі дүние», — дейді Ахмедьяров.
РФ ықпалын ілгерілетуге арналған өзге бастамалардың ішінде Алматыдағы «құпия америкалық биозертханалар» тақырыбын қайта жандандыру және самбо мен гір спортын «орыс әлемінің» құралы ретінде насихаттау да бар. Күні бұрынғы жоспар бойынша, олардың дамуы «Орталық Азияда орыс спорт түрлерін ұнататын, тиісінше Ресейге оң көзқарастағы адамдар үшін тартылыс орталығын қалыптастыруға» ықпал етуі тиіс. Алайда жергілікті мамандардың пікірінше, спорттық жобаларды саясиландыру кері нәтиже береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бағдарлама жүргізушілерінің айтуынша, БББ құжаттары Қазақстанға әскери интервенция ықтималдығы аз екенін, алайда ұзақ мерзімді перспективада элитаны іштей ірітуге, билік, БАҚ және сарапшылар ортасында проресейлік «якорьлар» қалыптастыруға басымдық берілгенін көрсетеді. Жобалардың көбі ескірген немесе тиімсіз көрінгенімен, тіпті шорқақ агенттік жұмысының өзі дағдарыс сәтінде рөл ойнауы мүмкін. Басты мақсат — жасырын қысым тетіктері арқылы Қазақстанды Ресей ықпал орбитасында ұстап қалу. Зерттеудің толық нұсқасын мына сілтемеден көруге болады.
«Мәскеулік кураторлар мен идеологтарға Қазақстанда жұмыс істеу оңай емес. 2022 жылдан кейін прокремльшіл бағыт уытты сипат алды, ал егер сен оны қолдасаң, онда белгілі бір тәуекелдерді арқалауыңа тура келеді», — дейді Гүлнар Бажкенова.
