Ақ үйде аяқталған келіссөздерге Дональд Трамп, Владимир Зеленский және Украина президентін қолдауға келген бірнеше еуропалық көшбасшы қатысты. Ақпандағы сәтсіз кездесуден айырмашылығы, бұл жолы ешкім жария түрде айтысқа барған жоқ. Керісінше, күлімсіреген Трамп Украинаға қауіпсіздік кепілдіктерін беруге уәде етті, бірақ Еуропа тарапынан берілетінін айтып, «АҚШ тек үйлестіретінін» жеткізді. Сондай-ақ ол Путин мен Зеленскийдің жеке кездесуіне дайындық басталғанын мәлімдеді. Алайда Кремль өз кезегінде ашық уәде бермей, маневр жасауға орын қалдырды. Ал Зеленский нақты айтты: аумақтық мәселелерді ол тек Путинмен ғана талқылауға дайын, деп хабарлайды Tizgin.kz порталы ВВС-ге сілтеме жасап.
КОСТЮМ МЕН МАҚТАУЛАР
«Бұған сену қиын, – деді АҚШ президенті Дональд Трамп, Ақ үй алдында украин әріптесі Владимир Зеленскийді қарсы алып жатып. – Маған ұнайды».
Бұл сөз Зеленскийдің түр-сипатына қатысты еді. Ол алдыңғы жолғы айтыстан сабақ алып, бұл жолы Вашиңтонға жемпірмен емес, костюммен келді, тек галстук таққан жоқ.
NBC дерегінше, Зеленскийге этикет бойынша кеңесті алдын ала Ұлыбритания премьері Кир Стармер берген. Ол әріптесіне Трамптың дипломатиялық күш-жігері үшін барынша алғыс білдіруге, пиджак киюге және Меланияға жұбайы Еленаның хатты жеткізуге кеңес берген.
Сөйтіп, сөзінің алғашқы минуттарында-ақ украин көшбасшысы Трампқа 16 рет «рақмет» айтты. Сол сәтте қарсы алдында наурыз айында Зеленскийді «алғыс айтпады» деп сынаған вице-президент Джей Ди Вэнс үнсіз отырды.
Ақпарат құралдарына ашық бөлігі Трамп пен Зеленскийдің өзара комплименттерімен және Ақ үй иесіне бағытталған жылы сөздермен шектелді. Мақтау позитив — бұларсыз америкалық президентпен байланыс орнату, егер толық сәтсіздікке ұшырамаса да, табысқа жетпейді. Жиналған журналистердің естімегені — Украинадағы бейбіт реттеу бойынша нақтылық.
Көңілі көтеріңкі Дональд Трамп журналистердің өткір сұрақтарынан әдейі жалтарып отырды. BBC тілшісі Мирослава Пеца одан «ұзақ мерзімді бейбітшілік үшін Украина Ресейге Донбастың оккупацияланбаған аумақтарын беруі тиіс пе?» деп сұрағанда, Трамп сұрақты елемей, тек тұрақты бейбітшілікке қол жеткізетінін айтты.
ҮШ ЖАҚҚА ОРТАҚ ТАҚЫРЫП
Вашиңтонға жол тартқан украин делегациясының екі маңызды міндеті болды.
Біріншісі — Анкоридждегі Дональд Трамп пен Владимир Путиннің кездесуінде не болғанын түсіну. BBC-дің украин делегациясына жақын дереккөзі соңғы күндердегі жаңалықтар Киевке Трамп «жақындады» деп жүрген ымыраның мәнін толық ашпағанын айтады.
Екіншісі — Трампқа қалыптасқан жағдайдың қарапайым шешімі жоқ екенін жеткізу.
АҚШ саясаткерлері Украинадағы оккупацияланған облыстардың атауын еске түсіре алмай жүргенде, Владимир Путин Анкориджде Донецк, Луганск, Херсон және Запорожье облыстарының бүкіл аумағына талас білдіріп, қазанға дейін Донецк облысының оккупацияланбаған бөлігін басып аламын деп сендірген. Ал америкалықтар картаға қарап, оған сенуге дайын сияқты. Қазір Ресей шамамен 75%-ын бақылауда ұстап отыр, бірақ іс жүзінде бүкіл аймақты басып ала алмай келе жатқанына он жылдан асты.
Украинаның бақылауында Краматорск пен Славянск қалалары бар. Бұл агломерацияны алу Бахмуттан әлдеқайда қиын, ал Бахмут үшін Ресей кемінде 20 мың адамынан айырылған.
Осы екі қаланың ар жағында Изюмге, әрі қарай Харьковке апарар ашық дала жатыр. Сондықтан Украина өз қауіпсіздігі үшін Донецк облысының бұл бөліктерін тастап кетуге келіспейді.
Сонымен қатар сөз тек жер телімі туралы емес, ондаған мың проукраин көзқарастағы тұрғындар жайлы. Оларды эвакуациялау нұсқасын Зеленский де, әскер де, қоғам да қабылдамайды.
Украина бұрыннан-ақ аумақтық шынайылықты ескеріп шешім іздеуге дайын екенін аңғартқан. Зеленский елдің 1991 жылғы шекарасын толық бақыламайтынын мойындайды, бірақ Ресейдің 2014 жылдан бері басып алған жерлерін заңды түрде мойындауға дайын емес.
Financial Times дерегінше, Зеленский АҚШ-қа Ресейге аумақтық жеңілдік беретін ешқандай мәмілені қабылдамайтынын анық жеткізген. Трамптың өзі де аумақ алмасу арқылы соғысты тоқтату мүмкін еместігін түсінген сыңайлы.
«Маңыздысы — барлық нәзік мәселелерді, соның ішінде аумақтықтарды, біз көшбасшылар деңгейінде үшжақты кездесуде [Трамппен және Путинмен] талқылаймыз. Президент Трамп осындай кездесуді ұйымдастыруға тырысады», — деді Зеленский журналистерге.
БҰЛ ЖОЛЫ КАРТА ҚОЙЫЛДЫ
Владимир Зеленский Вашиңтонға күшейтілген қолдау тобымен келді. Оның ішінде Украинадағы ең ықпалды саясаткер Андрей Ермак, бұрынғы қорғаныс министрі әрі «стамбұл процесіндегі» делегация жетекшісі Рустем Умеров және СІМ бірінші орынбасары, елдің БҰҰ-дағы бұрынғы өкілі Сергей Кислица бар.
Украин делегациясы ақпан айындағы сәтсіз кездесуде Трамптың Зеленскийге «сіздерде карталар жоқ» деп айтқанын жақсы еске сақтаған болуы керек. Трамптың сөзімен айтқанда: «Ресей — ұлы держава, ал Украина — жоқ».
Енді Украина Трампқа қолында карталар бар екенін дәлелдеуге тырысып жатыр.
Мысалы, Ыстамбұлдағы келіссөздердің екінші раундының алдында Киев Ресейдің стратегиялық авиация флотының елеулі бөлігінен айырған батыл «Өрмекші» операциясын жүргізді.
Қазір украин делегациясы Ақ үйге бірден бірнеше «картамен» келді, ал оларды елемеу Трамп үшін мүмкін емес еді.
Бірінші әрі басты карта — бұл Еуропаның бірауыздан қолдауы (әсіресе Трампқа ең ұнамды еуропалық көшбасшылардың — Виктор Орбанды қоспағанда, Александр Стубб пен Джорджия Мелонидің). Олардың Вашиңтонға келуі — әрі дәл Зеленский командасының мүшесі ретінде келуі, Трамп өзіндей «делдал» ретінде емес, — Владимир Зеленскийдің позициясын едәуір күшейтті. Бұл Украинаға қауіпсіздік кепілдігі дегеніміз — Еуропаға қауіпсіздік кепілдігі, Украинадағы бейбітшілік — Еуропадағы бейбітшілік, ал Украинаның болашағы — бүкіл Еуропаның болашағы дегенді дәлелдейді.
Екінші карта — украиндық «Фламинго» қанатты зымыранының сериялық өндірісі басталғаны туралы БАҚ-тағы хабарламалар. Егер зымыранның жарияланған техникалық сипаттамалары шындыққа сәйкес келсе, ол ресейлік «Калибрден» де алысқа ұшып, күштірек соққы бере алады. Оның ауқымына Мәскеу де, Санкт-Петербург те кіреді.
Үшінші карта — Украина қорғаныс күштерінің Доброполье маңында Ресей әскерінің шабуылын жойғаны. Болжам бойынша, бұл шабуыл бастапқыда Анкоридждегі келіссөздер алдында ресейліктердің «картасы» болуға тиіс еді: ол Владимир Путинге майдан шебі күйреп жатыр деген әсер қалдыруға мүмкіндік берер еді.
Төртінші картаны Украинаға тіпті қалаусыз болса да ресейліктер өз қолымен берді: келіссөз қарсаңындағы түнде олар Харьков пен Одессадағы тұрғын үйлерді, сондай-ақ Сумыдағы университетті соққыға алды. Ресей дрондары бір жарым жасар баланы өлтірді. Бұл қадам Владимир Путиннің Аляскадағы келіссөз кезінде Дональд Трамп алдында қалыптастыруға тырысқан «бейбітшілікті жақтаушы» бейнесін күмәнға қалдырды.
ҚАУІПСІЗДІККЕ ҚАЛАЙ ЖЕТУГЕ БОЛАДЫ
Вашиңтонда журналистер Владимир Зеленскийден Украина қандай қауіпсіздік кепілдіктерін АҚШ президентінен күтетінін сұрады: әскер орналастыру ма, барлау мәліметтерімен алмасу ма, әлде қару-жарақ па?
«Барлығы», — деп жауап берді Зеленский. Ол Украинаның қауіпсіздігі екі құрамдас бөліктен тұратынын атап өтті: мықты әскер және «ірі мемлекеттердің», соның ішінде АҚШ-тың да кепілдіктері.
Қазірге дейін АҚШ ешқандай міндеттемені өз мойнына алғысы келмей, бұл істі Ұлыбритания мен Францияға және олардың «қалағандар коалициясына» қалдырып келген. Бірақ келіссөзге бір күн қалғанда Трамптың арнайы өкілі Стив Уиткофф Америка НАТО Жарғысының бесінші бабына ұқсас кепілдіктерді қарастыруы мүмкін екенін айтты (оның мәні — альянстың бір мүшесіне жасалған шабуыл барлық мүше мемлекетке жасалған шабуыл ретінде қарастырылады және әрбір одақтас зардап шеккен тарапқа көмек көрсетуге міндетті). Ресей бұл пікірге ешқандай түсініктеме берген жоқ. Мұндай үнсіздік тактикалық тұрғыда саналы қадам сияқты: мұндай схемаларды жария талқылау Мәскеудің басты ұстанымын шайқалтар еді, ол — Украина Батыспен ешқандай ресми не бейресми әскери одаққа кірмеуі тиіс деген талап.
Қауіпсіздік кепілдіктерін іске асырудың нақты механизмдері әзірге айтылған жоқ. Бірақ Трамп Украина кез келген келісім аясында «елеулі көмек» алатынын мәлімдеді. «Еуропалық әскерилер бірінші қорғаныс шебі болады», — деді ол. «Бірақ АҚШ та қатысады және оларға көмектеспек», — деп қосты Трамп.
Келіссөз күнінің қорытынды мәлімдемесінде АҚШ президенті қауіпсіздік кепілдіктері «АҚШ-пен үйлестіруде түрлі еуропалық елдер тарапынан беріледі» деді.
Трамп «үйлестіру» нені білдіретінін және бұл тұрғыда АҚШ қандай нақты рөл атқаратынын ашып айтпады. Ол ұзақ уақыт бойы Украинаға кепілдіктер беруге қарсы болып келді. Ақ үйде түсіндірілгендей, Трамп Украинамен сирек кездесетін металдар жөніндегі келісімге сүйеніп, «егер шығыс Украинада америкалық компаниялар жұмыс істейтін болса, бұл Ресейдің қайта шабуыл жасамауына жеткілікті» деп есептейтін.
Қазір Трамптың ұстанымы өзгерді. Ең ықтимал сценарий — АҚШ-тың барлау деректерімен алмасу ісінде қолдау көрсетуі. Америкалық барлау Украинаға Ресей күштерінің ілгерілеуін тежеуде айтарлықтай көмектескені белгілі. Тағы бір бағыт — логистикалық қолдау.
Бұл кезеңде Трамп Украинада америкалық бітімгерлердің болуын қарастыруы іс жүзінде мүмкін емес. Дегенмен, әуе және теңіз патрульдерін талқылауы ықтимал: АҚШ ӘӘК қазірдің өзінде Қара теңіз үстінде барлау ұшуларын жүргізіп жүр.
Владимир Зеленскийдің айтуынша, қауіпсіздік кепілдіктері бойынша нақты ұсыныстарды 10 күн ішінде күтуге болады.
