Менің Ресейге «өз еркіммен» қосылғаныма небәрі 20-ақ жыл болды – Қабдеш Жұмаділовтің естелігі

Мейрамбек Қосжан12.10.2025/10:42

Tizgin.kz оқырман қауымға өмірде өткен және көзі тірі, елге белгілі тұлғалардың естелігін жариялауды бастайды. Біз Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері Қабдеш Жұмаділов шағын естелігін оқырман назарына ұсынамыз.

“МЕН БҰЛ ТАҚЫРЫПТЫ ЖАҚСЫ БІЛМЕЙМІН”

Сексенінші жылдардың басында Қазақстанның Ресейге «өз еркімен» қосылуының 250 жылдығы тойланып жатқан кез. Бір күні газет редакторларының бірі Жұмаділовке телефон соғып, осы айтулы мерекеге арнап мақала жазып беруін сұрайды.

— Жазар едім, бірақ мен бұл тақырыпты жақсы білмеймін ғой, — дейді жазушы құлқы соға қоймай.

— Қалайша?! — редактор таңдана қалса керек.

— Мақаланы осы оқиғаның басы-қасында болған жігіттерге жаздырыңыз. Ал менің Ресейге «өз еркіммен» қосылғаныма небәрі жиырма-ақ жыл болды, — депті Қабдеш Жұмаділов.

“ПЛЕБЕЙ БОЛҒЫМ КЕЛМЕЙДІ”

Қабдеш Жұмаділов ұзақ жыл баспа саласында қызмет атқарған. «Жазушы» баспасында он жыл, мемлекеттік баспалар комитетінде бес жыл. Бірақ өмірі үш кісінің үстінен қарап көрмеген ағамыз «аға редактор» деген басқыштан ары аспапты. Содан бір күні «жазушылық даңқына қызмет дәрежесі сай келмейтін болған соң, бастығына: «Мені өз өтінішім бойынша жұмыстан босатсаңыз екен» деп арыз жазыпты.

Сол кездегі Баспалар комитетінің төрағасы Шерияздан Елеукенов арызға бірден қол қоя салмай, Қабдешті кабинетіне шақырып жөн сұрайды:

— Қартайып тұрған жоқсың. Қызметтен кеткенің қалай? Әлде бізге өкпең бар ма? — десе керек.

Сонда қалайда қызметтен кетуді ойлаған Қабдеш сөз аяғын әзілге айналдырып:

— Маған бірегей қызмет бермедіңдер, плебей болып менің жүргім келмейді. Сірә, мен осы аға редакторлықтан түсіп қалмай тұрғанда, қызметтегі карьерамды аяқтағаным жөн шығар, — депті.

Сөйтіп, жазушы осылай он жыл бұрын кеңсе қызметімен қоштасып, өзінің жазу үстеліне біржола оралған екен.

ЖАЗУШЫ ЖАЙЛЫ

Қабдеш Жұмаділов – 1936 жылы 24 сәуірде ҚХР, Шыңжаң өлкесі, Тарбағатай аймағы, Шәуешек ауданында дүниеге келген. Қазақстанның халық жазушысы. Шәуешек гимназиясын бітіріп, жолдамамен ҚазҰУ-не (1956) түседі. 1958 жылы Қытай үкіметі органдары кері шақырып алады. Кейін 1962 ж. Бақты шекарасын бұзып өткен қазақ жастарымен Қазақстанға біржола оралған соң, ҚАЗҰУ-тін бітірді (1965). (24.04.1936 ж. т.) – жазушы, Қазақстанның халық жазушысы. Оның «Жас дәурен»өлеңдер, «Қаздар қайтып барады», «Сары жайлау», «Шарайна», «Сәйгүліктер» әңгіме, повесть жинақтары, «Көкейкесті», «Бақыт жолында», «Атамекен» т. б. романдары, «Соңғы көш» оқырман қауымға жақсы таныс. Жұмаділовке Шығыс Түркістандағы қазақтардың өмірі мен азаттығы жолындағы күресі суреттелген «Тағдыр» романы үшін Қазақстан Республикасының Абай атындағы Мемлекеттік сыйлығы берілген. [1]Қазақ әдебиеті газетінде (1965 – 67), Жазушы баспасында (1967- 76), Қазақстанның Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде (1976 – 81) қызмет істеген. 1981 жылдан шығарманың жұмыста. Жұмаділовтің алғашқы өлеңдері 1954 жылдан жергілікті баспасөз беттерінде, ал Жамал тырнақалды әңгімесі 1956 жылы Үрімжіде шығатын Шұғыла журналында жарияланған. Жұмаділовтің бір олеңдер жинағы, сегіз роман, бес повесть, ондаған әңгіме, мақалалар жинақтары жарық корген. Олардың негізгілері Қаздар қайтып барады (1967) атты әңгімелер жинағы, Көкейкесті (1969), Соңғы қош (1974 – 81,), Атамекен (1985), Тағдыр (1988,) романдары, Соңғы көш (1-кітап 1974; 2-кітап 1981) және Дарабоз (1-кітап 1994; 2-кітап 1996) дилогиялары. Жұмаділовтің соңғы жылдардағы көлемді шығармасы – Таңғажайып дүние (1998) ғұмырнамалық, Қылкөпір (2003) романдары.

Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері Қабдеш Жұмаділов 2021 жылы 85 жасқа қараған шағында дүниеден озды.