Денсаулықты сақтау және ұзақ өмір сүру үшін дұрыс тамақтану мен дене белсенділігі ғана жеткіліксіз. Адамның ойлау қабілеті, эмоциялық жағдайы, ұйқы сапасы, қарым-қатынасы және күнделікті әдеттері де маңызды рөл атқарады. Салауатты өмір салтын ұстануға көмектесетін 10 пайдалы кеңесті Tizgin.kz ұсынады.
Салауатты өмір салты – аурулардың алдын алуға, денсаулықты нығайтуға және өмір сапасын жақсартуға бағытталған күнделікті әдеттер жиынтығы. Мамандардың пікірінше, адамның физикалық және психологиялық саулығы өзара тығыз байланысты, сондықтан денсаулыққа қамқорлық жасау тек тамақтану мен спорттан ғана тұрмайды.
Денсаулықты сақтаудың алғашқы қадамдары
Миыңызды үнемі жаттықтырыңыз
Сөзжұмбақ шешу, шет тілдерін үйрену, ойша есеп шығару және жаңа білім меңгеру мидың белсенділігін сақтауға көмектеседі. Мұндай әрекеттер зейін, есте сақтау және ойлау қабілеттерін жаттықтырады. Әсіресе егде жаста интеллектуалдық белсенділікті сақтау маңызды.
Өзіңізге ұнайтын іспен айналысыңыз
Жұмыс адамның өмірінде маңызды орын алады, алайда оның тек табыс көзі ғана емес, қанағат пен өзін-өзі жүзеге асыру мүмкіндігі болғаны да маңызды. Өзіне ұнайтын жұмыспен айналысу адамның эмоционалдық жағдайына оң әсер етіп, өмірге деген қызығушылығын арттыруы мүмкін. Сонымен қатар, жұмыс пен демалыс арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажет. Үнемі шамадан тыс жұмыс істеу шаршау мен күйзеліске әкелуі ықтимал.
Шамадан тыс тамақтанбаңыз
Дұрыс тамақтанудың негізгі қағидаларының бірі – ағзаның қажеттілігіне сай мөлшерде тамақтану. Артық тамақтану салмақ қосуға және зат алмасу бұзылыстарының қаупін арттыруға ықпал етуі мүмкін.
Алайда калорияны шектен тыс азайту да денсаулыққа зиян. Күнделікті қажетті энергия мөлшері адамның жасына, жынысына, салмағына, денсаулық жағдайына және физикалық белсенділігіне байланысты анықталады, сондықтан барлық адамға бірдей калория мөлшерін ұсыну дұрыс емес.
Тамақтану рационын жас ерекшелігіңізге бейімдеңіз
Адам ағзасының қоректік заттарға қажеттілігі жас ұлғайған сайын өзгеріп отырады. Мәселен, жаңғақтар, балық, көкөністер мен жемістер ағзаны пайдалы майлармен, дәрумендермен және минералдармен қамтамасыз етеді.
Кальций мен D дәрумені сүйек саулығын сақтауда маңызды рөл атқарса, магний ағзадағы көптеген физиологиялық үдерістерге қатысады. Ал балық құрамындағы омега-3 май қышқылдары жүрек-қантамыр жүйесінің саулығын қолдауға көмектеседі.
Маңыздысы – белгілі бір тағамға ғана сүйенбей, күнделікті ас мәзірінің әртүрлі әрі теңгерімді болуына назар аудару.
Психологиялық саулық пен қарым-қатынас неге маңызды
Өз пікіріңіз бен өмірлік ұстанымыңыз болсын
Адамның өз көзқарасын қалыптастыруы, шешім қабылдауы және жеке құндылықтарын түсінуі психологиялық саулық үшін маңызды. Өз қажеттіліктерін ескеріп, шекарасын белгілей алатын адам өміріндегі кейбір қиындықтарды саналы түрде шешуге мүмкіндік алады, алайда өз пікірінің болуы депрессиядан толық қорғайды деген сөз емес. Психикалық денсаулыққа биологиялық, психологиялық және әлеуметтік факторлар қатар әсер етеді.
Махаббат пен жақын қарым-қатынасқа мән беріңіз
Адам үшін өзін жақсы көретін, түсінетін және қолдайтын адамдардың болуы маңызды. Жақын адамдармен жылы қарым-қатынас орнату эмоциялық тұрақтылыққа, күйзелісті жеңілдетуге және өмір сапасын жақсартуға ықпал етуі мүмкін.
Мұнда тек романтикалық қарым-қатынас туралы айтылып отырған жоқ. Отбасы мүшелерімен, достармен және сенімді адамдармен байланыс орнатудың да маңызы зор. Ең бастысы – қарым-қатынастың қауіпсіз, сыйластыққа және өзара қолдауға негізделуі.
Ұйқыңыздың сапасына көңіл бөліңіз
Сапалы ұйқы – денсаулықты сақтаудың маңызды шарттарының бірі. Ересек адамдардың көпшілігіне тәулігіне кемінде 7 сағат ұйқы қажет. Ұйқыны жақсарту үшін бөлменің тыныш, қараңғы және жайлы салқындау болғаны дұрыс. Сондай-ақ күнделікті бір уақытта ұйықтап, бір уақытта оянуға дағдыланған жөн. Ұйқының жеткіліксіздігі зейіннің төмендеуіне, шаршауға, эмоционалдық тұрақсыздыққа және денсаулыққа қатысты басқа да мәселелерге әкелуі мүмкін.
Қозғалыс, демалыс және эмоция: күнделікті үш маңызды әдет
Күн сайын көбірек қозғалыңыз
Дене белсенділігі жүрек-қантамыр жүйесін нығайтуға, бұлшықеттердің жұмысын жақсартуға және бірқатар созылмалы аурулардың алдын алуға көмектеседі. Күнделікті серуендеу, баспалдақпен көтерілу, би билеу, велосипед тебу немесе жеңіл жаттығулар жасау пайдалы.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ересектерге аптасына кемінде 150–300 минут орташа қарқынды физикалық белсенділікпен айналысуға кеңес береді, алайда аз уақыттық қозғалыстың өзі мүлде қозғалыссыз отырғаннан пайдалы. Сондықтан дене белсенділігін біртіндеп арттырған жөн.
Өзіңізді қуантуға уақыт табыңыз
Салауатты өмір салты үнемі қатаң шектеулермен өмір сүру дегенді білдірмейді. Кейде сүйікті тағамыңызды жеу, демалу, саяхаттау, шығармашылықпен айналысу немесе өзіңізге ұнайтын іспен шұғылдану эмоционалдық жағдайыңызға оң әсер етуі мүмкін. Өзіңіздің қажеттіліктеріңізге көңіл бөлу мен күнделікті міндеттердің арасында тепе-теңдік сақтаудың маңызы зор.
Эмоцияларыңызды үнемі басып тастамаңыз
Ашу, реніш, қорқыныш және мұң – адам өмірінде кездесетін табиғи эмоциялар. Оларды үнемі жасырып, өз сезімдерін жоққа шығару психологиялық жайсыздықты күшейтуі мүмкін, сондықтан адам өз сезімдерін танып, оларды қауіпсіз әрі орынды жолмен білдіруді үйренгені маңызды.
Мысалы, жақын адаммен ашық сөйлесу, өз қажеттілігіңізді жеткізу немесе мазалаған мәселені талқылау ішкі шиеленісті азайтуға көмектеседі, алайда ашуды білдіру өзгелерге агрессия көрсету деген сөз емес. Эмоцияны басқару мен оны дұрыс жеткізу – психологиялық саулықтың маңызды дағдыларының бірі.
Қорытындылай келе, салауатты өмір салты бір күнде қалыптаспайды. Ол адамның күнделікті жасайтын шағын таңдауларынан басталады. Дұрыс тамақтану, қозғалыс, жеткілікті ұйқы, жақын адамдармен байланыс және психологиялық саулыққа көңіл бөлу денсаулықты нығайтып, өмір сапасын жақсартуға көмектеседі.
