«Адамды бұлай азаптап өлтіруге бола ма»: Әлиев Ресейдегі әзербайжандардың өлімін қатаң сынға алды
Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Al-Arabiya телеарнасына 23 минуттық сұхбат берді. Әңгіме бейнежазбасы 26 тамыз күні компанияның YouTube-арнасында жарияланды, сонымен қатар мемлекеттік «АзерТаж» агенттігінің сайтында сұхбаттың орыс тіліндегі мәтіндік нұсқасы шықты, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Әлиев пікір білдірген тақырыптардың бірі – соңғы айларда күрт нашарлаған Ресей мен Әзербайжан арасындағы қарым-қатынас болды. Бұған себеп – Грозный үстінде, болжам бойынша, ресейлік әуе қорғанысы атып түсірген Azerbaijan Airlines әуе компаниясының ұшағының апаты және маусым айында Екатеринбургте ресейлік күштік құрылымдар ұстағаннан кейін қаза тапқан әзербайжандық ағайындылар – Гусейн мен Зияддин Сафаровтар. Әлиев сонымен қатар Мәскеу мен Баку арасындағы ғасыр бұрынғы тарихи қатынастарға да тоқталды.
«Екі адам азапталып, өлтірілді. Ал кейін берілген ресми ақпаратта олардың жүрек талмасынан қайтыс болғаны айтылды. Тіпті олар, айтылғандай, 20 жыл бұрын қылмыс жасаса да – олар адам ғой. Оларға бұлай қарауға болмайды. Бұл қандай қарым-қатынас? Бұл – халқымызға қарсы жасалған бұрын-соңды болмаған әрекет», – деді Әзербайжан президенті.
Оның алдында ресейлік «Проект» басылымы Сафаровтардың ісімен таныс екі дереккөзге сүйене отырып, ер адамдардың жыныс мүшелері кесілгенін хабарлады. Бұған дейін әзербайжандық БАҚ та Ресей Әзербайжанға тапсырған мәйіттерде азаптау белгілері болғанын жазған еді.
Әлиевтің айтуынша, Баку қарым-қатынастың нашарлауына «жауапты емес», Әлиев «біз конструктивті және заңды түрде жауап береміз, бірақ ешқашан бізге қарсы жасалған агрессияның немесе құрметсіздіктің ешбір белгісіне төзбейміз» деді.
AZAL әуе компаниясының ұшағының апатына Ресейдің қатыстылығы туралы сұраққа қатысты Әлиев: «Ресей ресми өкілдерінің оқиғаға берген реакциясы Әзербайжанда үлкен наразылық туғызды» деді.
«Иә, біздің халқымыз түңілді, ашуланды, ренжіді. Біз тергеудің ерте ме, кеш пе аяқталуын күттік. Бірақ содан кейін Ресейдегі әзербайжандарға қарсы негізсіз шабуылдар басталды», – деді ол.
Сонымен бірге, Al-Arabiya телеарнасына берген сұхбатында Әлиев Әзербайжанның 1920 жылдары Кеңес одағына қосылу процесін сынға алып, оны оккупация деп атады. Ол сол кезде Әзербайжаннан «Зангезурды тартып алуға» шешім қабылданғанын айтты (бүгінде Арменияға тиесілі Сюник ауданы, ол Әзербайжанның негізгі бөлігін Нахичевань эксклавынан бөліп тұр).
«[1920 жылдың сәуірінде] ресейлік әскер Әзербайжанға басып кіріп, елді оккупациялады. 1917 жылғы революцияны жасаған большевиктер халықты алдады. Сол жылдың қарашасында, яғни небәрі бірнеше айдан кейін, кеңестік Ресей үкіметі біз «Батыс Зангезур» деп атайтын Зангезурды Әзербайжаннан тартып алып, Арменияға берді. Міне, осылайша Әзербайжан екіге бөлінді», – деді Әлиев.
Бұл – соңғы айларда Әлиевтің Кремльге қарата айтқан алғашқы сын-ескертпесі емес. Шілде айында өткен баспасөз конференциясында Әзербайжан президенті Мәскеуден 2024 жылғы желтоқсанда AZAL ұшағына жасалған әуе шабуылына байланысты кінәні мойындауды, «ұшақты атып түсіргендерді жазалауды» және қаза тапқандардың отбасыларына да, әуе компаниясына да өтемақы төлеуді талап етті. Сондай-ақ ол бұл оқиға бойынша Әзербайжанның Ресейді сотқа беретінін мәлімдеген еді.