«Ет же, шай іш»: желіде қазақтардың «басқа ұлттарға қысымы» жайлы жазба қызу талқыланды

Қазақстанда ұлт мәселесі туралы сөз қозғалғанда көбіне пікірталас, бөліну мен «кім кім?» деген сұрақтар алға шығады. Бірақ кейде бұл тақырыпқа әзілмен қарап, адамдарды жақындастыратын қарапайым дүниелерді еске түсірген жөн. Мәселен, қазақтың үйіне қонаққа барған орысқа көрсетілетін «қысым» қандай? Дастархан басына күштеп отырғызу, бешбармақ пен бауырсақты қайта-қайта ұсыну, шай ішкізбей жібермеу және үйге міндетті түрде сарқыт салып беру. Әзілдің астарында одан да маңызды ой жатыр: адамның ұлты бөлек болғанымен, туған жері мен Отаны ортақ болуы мүмкін. Бұл туралы Никулин Дмитрий есімді әлеуметтік желі қолданушысы жазды, деп хабарлайды Tizgin.kz.

«Келесі жолы бүкіл отбасыңмен кел»

«Мен орыспын. Қазақстанда тұрамын және енді бұл туралы үндемей отыра алмаймын. Қазақтар орыстарды шынымен «қысымға алады». Оның үстіне, ашық түрде, еш ұялмай және әр үйде дерлік. Қазақтың үйіне қонаққа барсаң – сенің еркіңе қарамай дастарханға отырғызады. «Рақмет, мен тоқпын» дейсің. Ал сені біреу сұрап жатыр ма?! «Бешбармақ же, бауырсақ же, ет же, шәй іш» дейді.  Бас тартсаң «Бізді сыйламайсың ба?», бәрін жеп қойсаң «Неге сонша аз жедің?», кеткің келсе «Қайда?! Қазір тағы шай ішесің» дейді. Үш сағаттан кейін ғана сені ақыры үйіңе жібереді, бірақ жай кетуге болмайды. Қолыңа міндетті түрде пакет ұстатып «Мынаны үйге апар. Отбасыңа бересің» дейді. Сөйтіп үйге «қатты қысым көрген» адам болып қайтасың: қарның тойған, бір қолыңда ет, екінші қолыңда бауырсақ. Артыңнан тағы «Келесі жолы бүкіл отбасыңды ертіп кел» деп айқайлап жатады», – деп жазды Никулин Дмитрий.

«Отан – жүрегіңнің қай жерде екенін көрсетеді»

Оның айтуынша, әсіресе апалар аяушылықты «білмейді».

«Егер апа саған бір қарап «Ой, балам, неге сонша арықсың?!» – бітті! Кешке жоспар құрмай-ақ қой. Екінші рет тамақтанып алмайынша – үйге жібермейді. Ал енді шындап айтайын. Бір кездері құжаттарымда «орыс» деп жазылған. Өзімді де өмір бойы орыс деп санадым, бірақ бір күні өз тамырымды, отбасымның тарихын іздей бастадым. Қай жерде туғанымды, қай жерде өскенімді, өмірімнің қай жерде өткенін және «Отаным» деп нені атайтынымды ойладым. Сонда өте қарапайым бір ойға келдім: Мен Қазақстанда дүниеге келдім. Бұл жер маған алғашқы үйімді сыйлады. Балалық шағым осында өтті. Туысқандарым мен достарым осында тұрады. Мен осында жұмыс істеймін, қуанамын, пікір таластырамын, қателесемін, жоспар құрамын және болашағымды ойлаймын.

Сол кезде түсіндім: менің ата-бабаларым орыс болуы мүмкін. Құжаттарымда бір ұлт көрсетілуі мүмкін, бірақ менен «Отаның және жүрегің бойынша сен кімсің?» деп сұраса, мен: «Орыспын шығармын» деп жауап беруім мүмкін. Ал ішімде бір сәт жымиып: «Мен де қазақпын» деп айта аламын. Қаныммен емес – Отаныммен, өйткені Қазақстан мен үшін бір кездері келіп қалған ел емес. Қазақстан – менің үйім. Мүмкін, дәл осы жерде кімнің орыс, кімнің қазақ, украин, татар, неміс, кәріс, ұйғыр, өзбек, қырғыз немесе басқа ұлт өкілі екені туралы мағынасыз талас аяқталатын шығар, өйткені әр адамның өз тамыры бар. Ешкім өз тамырынан бас тартуға тиіс емес. Орыс адам Қазақстанды жақсы көру үшін орыс болудан бас тартуы керек емес. Қазаққа бұл жердің өзіне қымбат екенін дәлелдеудің қажеті жоқ. Өзбекке, қырғызға, татарға, украинға, неміске немесе кәріске ата-бабаларының мұрасы мен өзі «үйім» деп атайтын елдің арасында таңдау жасаудың қажеті жоқ. Тамыр – ата-бабаларыңның қайдан келгенін көрсетеді. Ал Отан – жүрегіңнің қай жерде екенін көрсетеді», – дейді ол.

«Қарапайым адамдардың қалауы қарапайым: бейбітшілік болсын»

Әлеуметтік желі қолданушысы бұл ойды мен тек Қазақстанға ғана емес, бүкіл Орталық Азияға – Қазақстанға, Қырғызстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға, Түрікменстанға және жалпы бүкіл әлемге айтқысы келеді.

«Бізді тегі, тілі, ұлты, діні мен шекарасы арқылы тым ұзақ және тым оңай бөліп келдік. Ал қарапайым адамдардың қалауы әлдеқайда қарапайым: Балалар бейбітшілікте өссе екен. Көрші – көрші болып қалса екен. Досыңнан оның ұлты қандай екенін сұрамаса екен. Үйдің есігі қонаққа әрдайым ашық болса екен. Бір дастархан басында бәрімізге орын жетсе екен. Мен жүз жылдан кейін біздің балаларымыз кімнің қаны «дұрыс» екенін таласпаса екен деймін. Одан да басқа нәрсе үшін талассын: Кімнің әжесі ең дәмді бешбармақ жасайды? Кімде бауырсақ бітіп қалды? Бүгін мен мынаны айта аламын: Менің тамырым – менің тарихым. Менің ұлтым – менің тарихымның бір бөлігі. Ал Қазақстан – менің Отаным. Егер осы жерге деген махаббатым, оның халқына деген құрметім, ортақ тағдырымыз және әр қонаққа барған сайын ішімнің тойып қайтуы мені жүрегіммен қазақ етсе… онда, бауырым, шай құя бер. Мен өз адамыңмын. Қазақстандағы ең қорқынышты «ұлттық қысым» мәңгілікке біреу-ақ болсын: «Қайда барасың? Отыр! Әлі шай ішкен жоқсың ғой!» Үйлерімізге – тыныштық. Ата-бабаларымызға –  құрмет.Халықтарымызға – достық. Адамдарымызға – мейірім мен өзара сыйластық. Бейбітшілік пен адамға деген құрмет бар жерде – береке бар», – дейді Никулин Дмитрий.

Оқырман пікірлері

Оның бұл жазбасына оқырмандар әртүрлді пікір жазды.

«Бала кезімде мектепте партада бір орыс қызбен бірге отыратынмын. Бір-бірімізбен қалам, қарындаштарымызды алмастыратынбыз. Біраз уақыттан кейін аяқ киімдерімізді де ауыстырып киетін болдық. Кейін сөмкелерімізді де ауыстырып алатын болдық. Бір-екі күнге ауыстырып алып, кейін қайтадан өзіміздікіне айырбастайтынбыз. Бұл үшін ата-аналарымыз да ұрыспайтын. Ол маған бәліш әкелетін, мен оған бауырсақ апаратынмын», – деп жазды Гүлбану.

«Егер қазақтарды экватор бойына қоныстандырса, тамақ пен қону жайын ойламай-ақ, жер шарын айналып шығуға болады» деп XIX ғасырда поляк ақыны, этнограф әрі жер аударылған Адольф Янушкевич өзінің күнделіктерінде жазған. Маған осы сөз ұнайды», – дейді Қазақстанда туып, Ресейде уақытша тұрып, қазір Германияда өмір сүріп жатқан Сергей.

«Ұлты (этникалық шығу тегі) деген ұғым бар. Шығу тегіміз бойынша бәріміз әртүрлі болуымыз мүмкін, бірақ ұлт деген де ұғым бар. Қазақстанда өмір сүріп жатқандықтан, мен балаларыма олардың қазақ екенін, Қазақстан ұлтының бір бөлігі екенін айтамын. Сонымен бірге, олар қазақ тілін үйреніп, өздерін осы елдің бір бөлшегі, өз үйіндегідей сезінсе екен деп қатты үміттенемін. Әңгіме барысында адамның ұлтын қайта-қайта ерекше атап көрсеткенді мүлде ұнатпаймын. Өкінішке қарай, кейбір жағдайларда бұл жиі кездеседі, тіпті адамды «өз орнына қою» үшін әдейі айтылатын кездері де болады. Сіздің жазбаңыз өте жылы әрі жүрекке жақын екен», – деп жазды Екатерина. Создай на эту текст горизонтальный коллаж без надписей.