Семей полигонынан зардап шеккендерге жеңілдіктер беру тәртібі өзгеруі мүмкін
2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша біржолғы өтемақыны 1,1 миллионнан астам адам алған.
Қазақстан Премьер-министрі Олжас Бектенов депутаттық сауалға берген жауабында үкімет Семей ядролық сынақ полигонының (СЯСП) зардап шеккен азаматтарына әлеуметтік қолдау көрсету тетіктерін жаңартуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, деп хабарлайды Tizgin.kz.
Болашақта әлеуметтік қолдау көрсету кезінде негізгі өлшем ретінде әр адамның алған жеке радиациялық сәулелену дозасы ескерілуі мүмкін.
Үкімет басшысының айтуынша, қазіргі уақытта Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Денсаулық сақтау министрлігі және сарапшылар сәулелену дозасына қарай әлеуметтік көмек көрсету механизмін әзірлеп жатыр.
Бұл өзгерістердің негізі ретінде Семей медицина университетінің жеке радиациялық сәулелену дозасын анықтаудың оңтайлы әдісін әзірлеуге арналған ғылыми жобасы алынбақ. Зерттеу 2026 жылдың соңына дейін аяқталып, 2027 жылы ғылыми қорытынды дайындалады. Осыдан кейін билік қосымша қаржыландыру көлемін бағалап, әлеуметтік қолдаудың нақты әрі атаулы тетіктерін әзірлей алады.
Қазіргі уақытта зардап шеккен азаматтарға көрсетілетін әлеуметтік кепілдіктер Әлеуметтік кодекспен, «Ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» заңмен, «Ардагерлер туралы» заңмен және өзге де нормативтік құқықтық актілермен реттеледі.
1949–1990 жылдары Семей ядролық полигонының радиациялық әсер аймақтарында тұрған, жұмыс істеген немесе әскери қызмет өткерген азаматтар зардап шеккендер ретінде танылады. Оларға тұрған аймағы мен радиациялық әсер ету мерзіміне қарай біржолғы ақшалай өтемақы төленеді.
Үкіметтің мәліметінше, 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша біржолғы өтемақыны 1,1 миллионнан астам адам алған. Төленген қаражаттың жалпы көлемі 17 млрд теңгені құрады.
Радиациялық қауіп аймақтарында тұратын азаматтар үшін еңбек саласындағы қосымша кепілдіктер сақталған. Олардың қатарында еңбекақыға үстеме ақы және қосымша ақылы еңбек демалысы бар.
Егер тиісті себеп-салдарлық байланыс анықталса, зардап шеккен азаматтардың балаларына да зардап шеккен тұлға мәртебесі беріліп, әлеуметтік қолдау шаралары көрсетіледі.
Сонымен қатар радиациялық әсер салдарынан мүгедектік алған азаматтарға мемлекеттік жәрдемақы жоғары мөлшерде тағайындалады. Зейнетақы еңбек өтілін есептеу кезінде полигонға іргелес аумақтардағы жұмыс пен әскери қызмет жеңілдік тәртібімен есептеледі. Зейнеткерлердің жекелеген санаттарына арнайы үстемақылар қарастырылған.
Сондай-ақ, жауапта мемлекеттік ғылыми медициналық тіркелімде бүгінде радиациялық әсерге ұшыраған 375 625 адам және олардың ұрпақтары есепте тұрғаны айтылған.
Қазіргі уақытта Радиациялық медицина және экология ғылыми-зерттеу институтының базасында халықты тексеру жұмыстары жалғасып, азаматтардың денсаулық жағдайына тұрақты мониторинг жүргізіліп, аурулардың радиациялық әсермен себеп-салдарлық байланысы анықталуда.